Restauratie in nieuwe fase

zo 19/07/2015 - 08:00 In oktober 2012 startte de restauratie van de eerste acht panelen van het Lam Gods. De afname van alle vernislagen en overschilderingen duurde veel langer dan voorzien, maar nu staan de restaurateurs weer oog in oog met het origineel van de gebroeders Van Eyck en kan de wederopbouw beginnen.

lam gods restauratie jan van eyck hubert van eyck msk gent restaurateur

Voor schilderijen van bijna zeshonderd jaar oud, zijn de panelen van het Lam Gods al bij al in goede staat van bewaring. Het is aan de restaurateurs om die toestand nu te beschermen en bestendigen voor de toekomst.

Fixeren

Restaurateur Bart Devolder heeft bijna alle overschilderingen van het paneel van de aartsengel Gabriël gehaald. Op heel wat plaatsen is de oude verflaag gebarsten, komt ze los van het houten paneel en krult de verf op aan de randen. Nu is het belangrijk om al die loszittende stukjes weer vast te zetten en zo te voorkomen dat het nog erger wordt of dat er verf verloren gaat. Het fixeren van de verflaag is opnieuw een monnikenwerk. De restaurateurs gebruiken hiervoor een speciale ph-neutrale lijm, Japans papier en een mini-strijkijzertje. Volgens Bart De Volder is het resultaat indrukwekkend.

Bekijk hieronder het filmpje over het fixeren.

VRT vod

Vullingen

Eenmaal de originele verflaag gefixeerd is, wordt er een heel dunne vernislaag op aangebracht. Dit dient als scheidingslaag tussen het origineel van de gebroeders Van Eyck en al hetgene dat de restaurateurs eraan toevoegen. Op die manier kan alles wat er nu aan toegevoegd wordt, er achteraf ook weer makkelijk afgehaald worden. Want wie weet welke inzichten men binnen honderd jaar heeft …

Restaurateur Griet Steyaert werkt momenteel aan de twee grisailles van Johannes de Doper en Johannes de Evangelist. Het paneel van Johannes de Doper is volledig ontdaan van alle overschilderingen en kreeg ook al een dunne vernislaag. Klaar om de schade aan het paneel bij te werken.

Op sommige plaatsen is de verflaag weg en zien we de preparatielaag die eronder zit. Op andere plaatsen is ook die onderlaag verdwenen en zien we het eiken paneel erdoor komen. Die kleine lacunes worden weer opgevuld met een mengsel van krijt en lijm om zo weer een egaal oppervlak te krijgen. “Het is een beetje oneerbiedig, maar je kan het een beetje vergelijken met als je thuis een muur gaat schilderen”, zo zegt Griet Steyaert. “Dan ga je ook eerst de gaatjes stoppen om een egaal oppervlak te krijgen.” Eens de lacunes gevuld zijn, kan alle schade geretoucheerd worden met kleur.

Bekijk hieronder het filmpje over het vullen van de lacunes.

vod

Grote lacune

De tweede grisaille, die van Johannes de Evangelist, is in een veel slechtere staat dan die van Johannes de Doper. De schade kan het gevolg zijn van eerdere restauraties, waar men “te grondig” heeft gereinigd. Een andere verklaring is dat Johannes de Evangelist behoort tot het rechterdeel van het Lam Gods, het luik dat naar de buitenmuur van de kerk en naar het raam opendraaide, terwijl Johannes de Doper tot het linkerdeel behoort. Het rechterdeel kan dus veel meer blootgesteld zijn aan schommelingen in temperatuur en vocht.

Opvallend in het paneel van Johannes de Evangelist is de grote lacune in het midden van de mantel. Op een plek van ongeveer 10 bij 10 cm is de oorspronkelijke verflaag en de onderliggende preparatielaag volledig verdwenen. De oude retouches die erop eeuwen geleden werd opgezet, blijkt nu donkerder dan de originele verflaag. En bovendien blijkt de plooival in die retouche niet helemaal te kloppen. Daarom werd beslist om de oude retouche te verwijderen en opnieuw in te vullen.

De restaurateurs weten niet hoe het origineel eruit zag en kunnen alleen voortgaan op de plooien in de mantel die rond die lacune zitten. Griet Steyaert maakt computermodellen van hoe de mantel er zou kunnen uitzien. Een internationale expertencommissie zal daarna helpen om de beste keuze te maken om het paneel te retoucheren.
“Het is de bedoeling om de retouche zodanig in te vullen dat het niet dat is waar je naar kijkt, maar naar het schilderij”, zo zegt Steyaert.

Bekijk hieronder het filmpje over de grote lacune.

vod

Houten kaders

Ook met de reiniging van de houten kaders zijn de restaurateurs flink opgeschoten. De kaders bevinden zich nu bijna volledig in de toestand van 1894, toen ze Berlijn gerestaureerd werden. Sommige van de houten vullingen die in Berlijn werden aangebracht, moeten opnieuw worden bijgewerkt. Daarna herstellen de restaurateurs de polychromie, de verflaag die op de kaders werd aangebracht.

In de tijd van de gebroeders Van Eyck was het de gewoonte om de houten kaders met een steenmotief te beschilderen en ze zo een deel van het kunstwerk te maken. De restaurateurs hebben voorlopig niet de bedoeling om alle lacunes weer in te vullen zoals het zeshonderd jaar geleden was. In eerste instantie willen ze de waarheidsgetrouwe kleur herstellen en kiezen ze ervoor om het ontbrekende steenmotief niet bij te schilderen. Later kan nog altijd beslist worden om dat wel te doen als blijkt dat dat het beste zou zijn voor het uitzicht van de panelen.

Bekijk hieronder het filmpje over de retouches aan de houten kaders met restaurateur Livia Depuydt.

vod