Ontroerend Goed/Sydney Theatre Company – A History of Everything

ma 26/03/2012 - 13:12 **** Ontroerend Goed waagt zich met ‘A History of Everything’ – de titel lost die belofte volledig in - aan een waar huzarenstukje. Samen met de Sydney Theatre Company (het gezelschap onder leiding van Hollywoodactrice Cate Blanchett en haar man Adrew Upton) brengt het Gentse gezelschap een geschiedenis van de wereld en bij uitbreiding het universum. Of hoe theater leerrijk en de geschiedenis puur spel kan zijn.

Voor aanvang krijgen we met enige ironie de waarschuwing dat wat we te zien zullen krijgen fictie is, dat elk overeenkomst met echte feiten of personen berust op toeval. Helemaal ongelijk hebben de makers natuurlijk ook niet: uiteindelijk creëert elk mens zijn geschiedenis, ook die van de wereld, haalt eruit wat voor hem belangrijk is. Tussen toeval en selectie liggen de fundamenten van ons bestaan en dat van de wereld. Want moet het gezegd dat ‘A History of Everything’ er gans anders zou hebben uitgezien hadden regisseur Alexander Devriendt en zijn crew hun keuzes gebaseerd op pakweg De Bijbel of De Koran in plaats van - zoals nu - op werken van Richard Dawkins (over evolutietheorie), Brian Greene (over kosmologie) en Gombrichs ‘Little history of the world’?

Rewind-knop

‘A History of Everything’ is allerminst een droge opsomming van feiten, maar past de ‘truc’ toe van de film ‘The Curious Case of Benjamin Button’ door terug te keren in de tijd wat het allemaal vreemd genoeg net iets spannender maakt. De voorstelling begint heel persoonlijk: actrice Charlotte De Bruyne in haar eentje op de grote scène, die haar leven van dood tot geboorte herbeleeft, tot ze terug in haar moeders buik kruipt en haar moeder in haar moeders buik. Vandaar tikt de grote klok aan de wand steeds verder, steeds sneller terug de geschiedenis in. Het persoonlijke maakt plaats voor de grotere wereld: van een rouwadvertentie die dag (premièredag 22 maart) in de krant gaat het naar de politieke gebeurtenissen, de recentste sportuitslagen en beursnoteringen, naar de begrafenis van de kinderen uit Heverlee die omkwamen bij de busramp.
Op de speelvloer ligt een grote papieren wereldkaart waarop de zeven acteurs (een mix cast van Vlaams en Australisch, de voorstelling is in het Engels) in razendsnel tempo rekwisieten aanbrengen. Met veel humor maar ook enig cynisme: de vele bordjes met opschrift ‘WAR’ die op de kaart als was het een ‘tafel gereserveerd’ worden geplant, een plantensproeiertje voor de overstromingen, de tal van technologische uitvindingen die telkenmale “ons leven gaan veranderen” (van i-pad tot i-pod), tot het herhaaldelijk afkondigen van het einde van de wereld en Israël en Palestina die elkaar continu met de vinger wijzen.

Selectief geheugen

Dat de titel van de voorstelling ‘A History’ en niet ‘The History’ luidt, ligt niet alleen in het feit dat het quasi onmogelijk is een allesomvattende geschiedenis van alles te brengen, maar vooral omdat elke keuze om net die feiten te selecteren gebaseerd is op bepaalde overtuigingen, voorkeuren en de limieten van het menselijk geheugen ook. Het valt ons op hoe snel we vergeten, het ene drama voor het andere inruilen (was u met het busdrama ook alweer even het schietdrama in Luik en Pukkelpop vergeten?) en “hebben we ondertussen ook niets overgeslagen in Afrika?” zoals een acteur zich afvraagt. Het is niet alleen een kritiek op het selectieve menselijke geheugen maar ook op hoe de media selectief het nieuws (de geschiedenis van de toekomst) creëren en zo ons wereldbeeld bepalen.

Spel met grenzen

In de snelle opeenvolging van feiten en aanrukken van rekwisieten weet je soms niet waar eerst gekeken en dreigt de informatie-overload op den duur wat te gaan vervelen maar gelukkig komt er net op dat moment een tempoverandering die zich situeert bij WOI: Bh’s worden ingeruild voor korsetten, auto’s voor kartonnen paardjes, de muziek gaat mee terug in de tijd. Ook het tempo vertraagt en gaat met grotere tijdsintervallen. Een nieuw tijdperk is aangebroken. De kolonisatie wordt weergegeven als een spelletje Risk, met zoveel mogelijk vlaggen neerpoten. Rekwisieten worden inventief, multifunctioneel aangewend: mooi is hoe de overgang van renaissance naar christelijke middeleeuwen in één beeld vervloeit – de geboorte van Venus naar een gesluierde Maria-, wreed hoe kruisen tegelijk zwaarden zijn.

‘A History of Everything’ is speels in zijn opzet. Het mist misschien daardoor de diepgang van een voorstelling als ‘Opus XX’ (van Theater Zuidpool over de geschiedenis van de twintigste eeuw) of de inventiviteit waarop persoonlijke geschiedenissen met grotere wereldgebeurtenissen worden verweven (‘Het is een godswonder dat we nog leven’ van Annelies Van Hullebusch bij Firma Rieks Swarte) maar leuk en speels is het zeker. En niet vrijblijvend: regisseur Devriendt last enkele welgekozen momenten in waarin de speed van verbeelde feiten vertraagt, bijvoorbeeld met een overpeinzing over waarom de Westerse beschaving en niet Afrika de wereld is gaan overheersen.

De mens en het universum

Het interessants, vormelijk en inhoudelijk, wordt ‘A History of Everything’ naarmate de tijd verstrijkt, waarin het aandeel van de mens verkleint tot slechts terug een wormpje dobberend in water: de menselijke evolutie of in dit geval regressie tot eencellig organisme die steeds verder wordt uitgewist in een krijttekening op de vloer! Muziek en enscenering nemen een steeds grotere wordende abstractie - of moeten we zeggen inkrimpende beweging ? – aan tot uiteindelijk slechts donkerte overblijft. Het einde van de universum start bij het begin, een cirkel is rond. En hoewel ‘A History of Everything’ duidelijk vanuit evolutionair oogpunt vertrekt, komt aan het slot toch een lofbetuiging op de toevalligheid dat het toch maar allemaal mooi miraculeus in elkaar zit, “thanks to the scientist”. Of God zoals sommigen hem zouden noemen.
Kan ‘A History of Everything’ op vlak van ritmering nog strakker, inhoudelijk soms diepgravender, dan is deze productie hoe dan ook een must-see, niet alleen voor geschiedenisleerkrachten en hun klas maar voor iedereen. Om tot het besef te komen dat we moeten weten waar we vandaan komen (een onbeduidend wormpje) om te weten waar we naartoe gaan. Een Zen-monnik stelde ooit dat het vreemd is dat de mens vooruit loopt: gezien wat voor ons ligt net hetgene is dat we niet weten, zou het niet logischer zijn om achteruit te lopen? Onze blik gericht op het verleden?

Liv Laveyne


[ A history of everything - Ontroerend Goed/Sydney Theatre Company op
27 en 28 maart 2012 in STUK, Leuven; 30 maart Stadsschouwburg Amsterdam; 6 en 7 april 2012 KC België, Hasselt. Daarna op internationale tournee]