Ivo Van Hove – Kings of War

di 16/06/2015 - 16:43 Audio update: ma 22/06/2015 - 12:13 ***** De ploeg van Ivo Van Hove heeft drie koningsstukken van Shakespeare samengesmeed tot één toneelavond. Dat is een hele uitdaging, zowel door de lengte als door de complexiteit. Je moet onmiddellijk zeggen dat het een uitzonderlijke toneelmarathon heeft opgeleverd.

ivo van hove toneelgroep amsterdam shakespeare kings of war recensie johan thielemans ramsey nasr hans kesting eelco smits eric schleichim jan versweyveld

Bart Slegers over Kings of War

22/06/2015Audio update 12:13

Bart Slegers over Kings of War

22/06/2015Audio update 12:13

podium - Bart Slegers schittert in 'Kings of War', een stuk dat Henry V, Henry VI en Richard III samenvoegt tot één explosieve voorstelling over leiderschap.

foto:© Jan Versweyveld
foto:© Jan Versweyveld

Op elk vlak beleeft het publiek unieke momenten. De scenografie van Jan Versweyveld presenteert een grote kamer als een landschap: een bed, een bureau, een keuken, een salon. Op het brede podium van de Rabozaal in Amsterdam laat dit duidelijk gelokaliseerde acties toe, zonder scènewissel. Maar achter deze grote kamer zijn er een aantal witte gangen, waar de spelers gefilmd worden. De gangen zijn een doolhof en een dodenhuis, want daar vinden we de vele lijken uit het verhaal. In samenwerking met het videowerk van Yal Tarden levert dat een vloeiende actie op. Er wordt aardig met tijd en ruimte gespeeld: nu zijn we in Frankrijk, dan in Engeland, zonder dat er iets aan de kamer verandert. Verwarrend? Helemaal niet. Hier manifesteert zich de meesterverteller Ivo van Hove. De video’s spelen hierbij een belangrijke rol. Dankzij close-ups zijn de acteurs zowel ver als dichtbij. Sommige beelden geven een scherpe dynamiek aan de handeling: zo is er, dank zij de camera, de onvergetelijke kop van Bart Slegers met de diabolische blik van de samenzweerder.

Kriekentaart

De verschillende atmosferen worden op indringende wijze opgeroepen dank zij een complexe muziekpartituur van Eric Schleichim. Hij put uit een breed scala van stijlen. Contratenor Steve Dugardyn zingt liederen uit de tijd van Shakespeare, feestgedruis krijgt een disco-invulling. Er is een heuse dj op het toneel. De officiële momenten, wanneer de koningen gekroond woorden, worden ondersteund door plechtige muziek van een koperkwintet. Soms worden trombonesolisten ingezet om met hedendaagse glissandi de tekst te ondersteunen en te kleuren. Dat alles is voortreffelijk werk van Schleichim.

In de loop van de avond zijn er een paar scènes die onmiddellijk in een theateranthologie mogen : de onhandige verleidingsscène tussen Ramsey Nasr en Hélène Devos in Hendrik V is er zo een. Maar het sterkste is de scène met de kriekentaart. Vriend en vijand zitten in het salon taart te eten. Het is een handeling de zich in real time afspeelt, zonder dat er een woord gesproken wordt. Het publiek blijft gespannen toekijken, want uit elk banaal gebaar spreekt het gevaar dat deze messen voor elkaar betekenen.

Een hoornen bril

foto:© Jan Versweyveld

Dat alles doet bewonderend kijken naar uiterlijkheden. Tijd dus om het over de inhoud te hebben. We krijgen het chronologische verhaal van Hendrik V, Hendrik VI en Richard III. Er is vanzelfsprekend veel geschrapt. Hendrik VI beslaat bij Shakespeare drie avonden. Maar deze verkorte versies vormen een organisch geheel, een episch verhaal over drie contrasterende leiders. Ramsey Nasr is een kordate bevelhebber. Eelco Smits is de goed menende maar zwakke Henrik VI. Hij krijgt een zware hoornenbril op, wat hem meteen ongeschikt maakt voor zijn taak in een wrede wereld. In close-ups zie je hem met paniek om zich heen kijken, terwijl zijn hofhouding tekeer gaat. Het is een briljante vertolking.

Al even briljant, soms op het virtuoze af, is Hans Kesting als de mismaakte Richard III. Het enige personage dat slecht gekleed gaat. Bij Shakespeare wordt zijn rol gedragen door een aantal monologen die hij tot het publiek richt. Maar hier praat hij tegen zichzelf in de spiegel, een schitterende oplossing waarbij Richard III nog sterker in zijn kwaadaardige zelf gesloten wordt. Hier valt ook een prachtig moment in de bewerking te beleven. Bij Shakespeare richt Richard zich tot de burgers van Londen. Maar in deze vormgeving kan dat niet. De scène wordt omgeschreven tot een repetitie tussen Richard III en zijn handlanger Buckingham (Aus Greidanus, in grote doen) die zo hun retorische trucjes in het salon uitproberen. Dat doet denken aan de prachtige gelijkaardige scène in Brechts ‘Arturo Ui’.

Deze koningen worden omringd door edellieden die in elke episode dezelfde naam dragen: in wezen gaat het om een eindeloze reeks familievetes. Ze zijn allen in een maatpak, en veranderen bij een rolwissel hun uiterlijk niet.

En een lied

Dat alles levert superieur toneel op. Het toont de strijd om de macht, bitsig, onverbiddelijk. Van Hove weet een mooie boog te maken. Hendrik V wordt door Ramsey Nasr voorgesteld als een flinke figuur. De laatste koning die op het toneel verschijnt, is Hendrik VII, bij Shakespeare voorgesteld als een ‘goede’ koning, en die wordt gestalte gegeven door dezelfde Ramsey Nasr. Hij spreekt de laatste monoloog, waarin de vrede wordt beloofd. Dat moment van hoop sluit de voorstelling af (al moet je daar historisch een aantal vragen bij stellen, want Hendrik VIII ligt in het verlengde van de gebeurtenissen, en vrede heeft bij hem niet veel te maken). Van Hove onderstreept een godsdienstig thema: vrede dankzij god, zegt de koning. Dat wordt nog onderstreept door een lied in het Latijn, gezongen door de hele cast. Ironie of afstand neemt de voorstelling niet.

Het besluit is duidelijk: meesterlijk toneel, een geweldige prestatie van alle deelnemers.

Shakespeare had Van Hove al een prachtige voorstelling opgeleverd met de Romeinse stukken. Deze Koningstukken zijn opnieuw vier uur lang Shakespeare in zijn volle glorie. De voorstelling komt niet naar Vlaanderen, ze is een reis naar Amsterdam waard.

Johan Thielemans
Johan Thielemans doceert theatergeschiedenis aan het Conservatorium Antwerpen. Hij recenseert voor Cobra.be, Klara, Etcetera, e.a.

'Kings of War' door Toneelgroep Amsterdam
regie : Ivo Van Hove
vertaling : Rob Klinkenberg
bewerking: Bart Van den Eynde, Peter Van Kraaij
scenografie: Jan Versweyveld
compositie : Eric Sleichim
met : Ramsey Nasr, Bart Slegers, Eelco Smits, Hans Kesting e.a.

De volledige speellijst vindt u hier