Daphne in De Munt

vod
di 09/09/2014 - 09:30 Video update: wo 10/09/2014 - 16:42 In de Munt is de opera 'Daphne' van Richard Strauss in première gegaan. Het is de eerste productie in een reeks over 'de zeven hoofdzonden'. De wereldvermaarde Catalaanse scenograaf Alfons Flores zorgt voor een indrukwekkend setbeeld.

daphne richard strauss joseph gregor opera de munt brussel

Wie is Daphne?

Het libretto van deze Strauss-opera is losjes gebaseerd op de mythe van Daphne zoals die beschreven is in Ovidius' 'Metamorfosen' ('Gedaanteverwisselingen'). Daphne is een nimf, dochter van een riviergod en de aarde (Gaea). Door haar natuur is ze ongevoelig voor de passionele avances die jeugdvriend Leukippus, en de god Apollo maken tijdens het jaarlijkse feest ter ere van Dionysus. Wanneer Leukippus door een list haar sympathie weet te wekken, ontsteekt Apollo in woede en doodt Leukippus. Apollo krijgt medelijden met de ontredderde Daphne en laat haar in een eeuwig groene laurierboom veranderen.

"Een feest van de muziek"

10/09/2014Video update 16:42

"Een feest van de muziek"

10/09/2014Video update 16:42

Regisseur Guy Joosten mocht voor 'Daphne' samenwerken met de gerenommeerde Catalaanse decorbouwer en scenograaf Alfons Flores. Flores creëerde in De Munt de indrukwekkende decors van 'Le Grand Macabre' (2009) en 'Oedipe' (2011).

Indrukwekkend decor voor Daphne

"In de mythologie is Daphne is een jonge vrouw die houdt van daglicht, zon, en natuur. Volledig tegengesteld daaraan is de wereld van haar aanbidders, die van de nacht, van feesten, van zinnelijkheid, van vernietiging van de natuur", verduidelijkt Guy Joosten. En die tegenstelling heeft Alfons Flores doorgetrokken in het decor.

De natuur is prominent aanwezig in de vorm van een gigantische boom die de scène domineert, maar wordt verstoord door een stalen box en een trappenconstructie die tot in de takken van de boom reikt. Met deze koele, stalen constructie wil Alfons Flores het bedrijfsleven, de zakenwereld of de financiële markten evoceren.

Reichsmusikkammer

Zeker is dat Strauss zelf bijzonder hechtte aan de opera 'Daphne'. Bekend is hoe een televisieploeg bij de opname van een documentaire in 1949 ter gelegenheid van Strauss' vijfentachtigste verjaardag, aan de componist vroeg om een stuk uit zijn rijke oeuvre voor te spelen op piano. Tot ieders verrassing speelde Strauss de scène van de gedaanteverwisseling uit 'Daphne'.

De ontstaansgeschiedenis van deze opera is dan ook nauw verbonden met een bijzondere periode uit Strauss' carrière. In 1933 had Strauss het voorzitterschap aanvaard van de Reichsmusikkammer, een nazistische instelling die 'politiek correcte' muziek moest promoten. Een omstreden benoeming, maar wellicht wilde Strauss, gedreven door een zeker opportunisme, vanuit die positie verder ijveren voor eerlijke auteursrechten voor zijn collega's-componisten.

Maar toen Strauss zich in een brief laatdunkend had uitgelaten over de Reichsmusikkammer, werd hij ontheven van het voorzitterschap. Die omstreden functie had alleszins zijn vriendschap met de Ostenrijkse joodse schrijver Stefan Zweig onder druk gezet, hij wilde niet meer met Strauss werken en stelde Stephan Gregor voor als librettist. Die schreef uiteindelijk het libretto voor 'Daphne', een van de laatste opera's van Richard Strauss.

Bucolische tragedie

Bucolisch escapisme of politiek programma ? Men heeft wel eens beweerd dat de gezwollen taal van Apollo in 'Daphne' herinnert aan de toespraken van de leiders van het nationaalsocialisme. En de laatste woorden van de natuurnimf Daphne, net voor haar gedaanteverwisseling, "Nehmt mich als Zeichen Unsterblicher Liebe" ("Neem mij als een teken van onsterfelijke liefde") zouden een oproep zijn voor artistieke integriteit en creativiteit die wars is van alle politieke ideologie.

Hoe dan ook, de scene van de gedaanteverwisseling is één van de mooiste pagina's die Strauss heeft gecomponeerd. De lyrische melodieën en geraffineerde orkestratie doen onmiskenbaar denken aan de 'Vier letzte Lieder' die Strauss kort voor zijn dood componeerde.

Regisseur Guy Joosten werkt in deze productie opnieuw samen met dirigent Lothar Koenigs, de twee realiseerden eerder in De Munt al 'Lucrezia Borgia' (2013). In de titelrol horen we de Engelse sopraan Sally Matthews, die zich eerder dit jaar in De Munt liet opmerken als titelheldin in de opera 'Jenůfa' van Leoš Janáček. In de cast van 'Daphne' treffen we ook de Vlaamse sopraan Tineke Van Ingelgem, die een verfrissende Zerlina neerzette in de vorige productie van Guy Joosten, 'Don Giovanni' in de Vlaamse Opera.

[Daphne van Richard Strauss - regie: Guy Joosten | muzikale leiding: Lothar Konigs met het Symfonieorkest en herenkoor van de Munt | decors: Alfons Flores | van 9 tot 30 september in De Munt (Brussel)]