Wilco - Star Wars

do 23/07/2015 - 16:44

muziek recensie dirk steenhaut wilco star wars

Bekende bouwstenen, nieuwe monumenten

Wilco viert deze dagen zijn twintigste verjaardag en dat zullen de fans geweten hebben. Enkele maanden geleden werd één en ander al gevierd met een retrospectieve compilatie en een vier cd’s tellende verzameling ‘rarities’, demo’s en zeldzame live-opnamen. Maar als klap op de vuurpijl brengt de groep uit Chicago nu, na vier jaar stilte én totaal onaangekondigd, haar negende langspeler uit. De plaat heet ‘Star Wars’ en werd vorige week vrijgegeven als gratis download. “Waarom gratis? Omdat het leuk is”, lezen we op de website van het gezelschap. “Want wat is er fijner dan mensen die je na aan het hart liggen een verrassing aan te bieden?”

Natuurlijk zijn de heren van Wilco lang niet de eersten die op de digitale snelweg dergelijke kunstjes hebben uitgehaald. Radiohead, U2, Thom Yorke, Prince, dEUS, allemaal hebben ze in de voorbije jaren geëxperimenteerd met alternatieve distributiemethoden en vormen van guerillamarketing. Maar de totale onbaatzuchtigheid van Wilco is verfrissend. Want de groep roept haar fans intussen wél op te betalen voor muziek van artiesten die het méér nodig hebben dan zij. En natuurlijk is het goed er aan herinnerd te worden dat Jeff Tweedy en de zijnen al eens eerder hun werk kosteloos ter beschikking hebben gesteld. Dat deden ze bijvoorbeeld in 2001 met ‘Yankee Hotel Foxtrot’, de plaat die destijds door hun platenmaatschappij werd afgewezen, maar uiteindelijk hun grote doorbraak zou betekenen.

‘Star Wars’ –de titel is, vermoeden we, tongue-in-cheek bedoeld– is, met een speelduur van 34 minuten, zowat de beknoptste cd die Wilco ooit heeft gemaakt. En het is duidelijk een plaat van paradoxen: rechttoe rechtaan, maar met een experimenteel randje. De elf songs zijn voorzien van uitgekiende melodieën, maar schieten, in al hun grilligheid, regelmatig door naar onverwacht terrein. De band speelt tegelijk losjes uit de pols en strak, klinkt rauw en verfijnd, toegankelijk en avantgardistisch en exploreert, zonder er zijn vertrouwde sound bij in te schieten. De muziek heeft iets donkers en onvoorspelbaars, maar blaakt tegelijk van het speelplezier.

Grosso modo vallen er op ‘Star Wars’ drie soorten songs te rapen. De beknopte, intrumentale opener ‘EKG’ lijkt bestoven door leftfield-artiesten als Sonic Youth en Captain Beefheart. ‘More…’, ‘Random Name Generator’ en ‘The Joke Explained’ zijn scheefgetrokken glamrocksongs met echo’s uit het vroege seventieswerk van David Bowie en Lou Reed. De rest verwijst expliciet naar de psychedelische uitstapjes van The Beatles, ten tijde van de Dubbele Witte. Het grofkorrelige ‘Pickled Ginger’ had dan weer naast ‘Come Together’ op ‘Abbey Road’ kunnen staan. Vergis je echter niet: eerder dan stijloefeningen of hommages zijn dit songs van een groep die met bekende bouwstenen nieuwe monumenten optrekt.

Wilco klinkt op ‘Star Wars’ in absolute topvorm: geen enkele track is minder dan uitstekend. Niettemin zijn er vier nummers die er voor ons meteen uitspringen. Het smeulende ‘You Satellite’, meteen ook het langste nummer op de plaat, houdt ergens het midden tussen The Church, Suicide en de krautrock van NEU! ‘Taste the Ceiling’, is een zonnige popsong, verpakt in een even simpel als folky melodietje. Het pakkende ‘Where Do I Begin?’ lijkt, net als Jeff Tweedy’s dubbelaar ‘Sukierae’ van vorig jaar, gericht aan zijn vrouw Susan, die een heroïsch gevecht levert tegen kanker. “Why can’t I say something to make you well?”, vraagt de zanger zich hier vertwijfeld af. En ook de barokke afsluiter ‘Magnetized’, die aan de orkestrale pop uit de sixties refereert, is er eentje om te koesteren.

Al bij al zijn de nieuwe songs van Wilco minder aaibaar dan de kat op de hoes suggereert. Er zijn flink wat beluisteringen nodig om ‘Star Wars’ in al zijn nuances te doorgronden, maar dat hindert niet. Zo hebt u meteen een goede reden om het nuttige aan het aangename te paren.

Dirk Steenhaut
Dirk Steenhaut studeerde Engelse letterkunde aan de VUB en was ruim twintig jaar muziekjournalist bij de krant De Morgen. Hij werkt nu freelance, onder meer voor Cobra.be, Knack en het cultuurmagazine Staalkaart.

['Star Wars' – Wilco. dPpm, 2015]

De plaat valt nog de rest van de maand gratis te downloaden op www.wilcoworld.net. De cd is fysiek verkrijgbaar vanaf 21 augustus. Op de vinylversie is het nog wachten tot november.