Een goddelijke Mozart

Een jonge man van negentien beschouwen we meestal niet als op het toppunt van zijn kunnen. Zelfs bij Mozart, het wonderkind dat gedurende jaren als een soort circusnummer in Europa heeft rondgetoerd, doen we dat. We bekijken zijn werk op die leeftijd eerder met een zekere welwillendheid. Voor een kind van zo oud: goed gedaan, maar kom, het mist nog wat volwassenheid. Vooral als je weet dat er nog de grote opera’s zullen aankomen. Grote opera’s met eindeloze dieptes en zonder meer een geniale dimensie. Mozart als de komeet die even te zien was. Maar wiens wezen nauwelijks te doorgronden was. Een poging om hem te begrijpen deed de film 'Amadeus'. Maar die legde toch iets teveel de nadruk op de boertige Mozart. Tegen die grote Mozart zetten we zijn vroeger werk dan af.

Zoals de opera ‘La finta giardiniera’, de gespeelde tuinierster. In première gegaan toen Mozart negentien was. Het is een komische opera. Met de afspraken eigen aan het genre. Dus veel liefdesverwikkelingen. Misverstanden, verkleedpartijen, de klassieke verkeerde verliefdheden, ontrouw. Noem maar op, en raadt eens hoe het gaat aflopen? Vrij conventioneel dus. Behalve dat er een grote waanzinscène tussen gemonteerd is. Een toneelingreep die nog dateert uit de barokperiode, en die later in het romantische tijdperk enorm populair gaat worden. Opera- en theaterbezoekers blijven door de eeuwen heen gefascineerd door de grenzen en de afgronden van de menselijke geest. Waanzinscènes waren blijna verplichte kost. Voor decorbouwers de unieke gelegenheid om de verwarring ook visueel vorm te geven.

Geef dit aan de jonge Mozart en je weet niet wat je hoort. Je waant je zo in het imbroglio, in de complete verwarring van het slot van ‘Le nozze di Figaro’. Het begint al meteen les pieds dans le plat, met een met een ensemble, in plaats van ze één voor één het podium op te laten komen. We krijgen al meteen een intense interactie tussen de hoofdfiguren. Dat is de grote sterkte van Mozart: de massieve ensembles, die vooral bij de finales, eindeloos schijnen te blijven groeien, die almaar nieuwe adem schijnen te vinden, en uiteindelijk je de adem benemen. De finale van de tweede acte, de waanzinscène, is absoluut al grote Mozart. Op z’n negentiende had hij blijkbaar niet veel meer te leren. Het zat er allemaal in. Hij had alleen nog een da Ponte, een groot librettist nodig om er universele kunst van te maken.

Gerard Mortier komt de eer toe om deze opera uit de handen van de musicologen gehaald te hebben en hem op het grote podium te plaatsen. De combinatie dirigent Sylvain Cambreling, regisseurs decorateurs Ursul en Kar-Ernst Herrmann creëerden bijna dertig jaar geleden een voorstelling die een eeuwig leven schijnt beschoren te zijn. In 2011 werd in de Munt deze productie zelfs nog eens helemaal gereconstrueerd. Sindsdien houdt ‘La finta giardiniera’ van Mozart het repertoire.

Vorig jaar werd er een productie van gemaakt, vlak over de grens, in de opera van Lille. Een erg vrouwelijke productie. Want de directeur van de opera daar is een vrouw, de dirigente is Emmanuele Haïm. Alleen de regisseur is een man David Lescot. De productie huurde het orkest van Haïm in, Le concert d’ Astrée en dat is een orkest met periode-instrumenten. Dat maakt van deze productie al iets bijzonders.

Haïm is een pittige dame, die er stevig de pas in zet, die met de juiste dramatische en met kleurrijke accenten werkt. Ondanks veel liturgisch werk dat ze opnam, is ze in de eerste plaats een operadirigente. Dat werkt mooi in de grote ensembles. Ze dient Mozart prachtig. Haar bezetting is geen sterrenensemble, eerder verkozen om een mooie ensemblebalans te kunnen maken, dan om er individueel te kunnen uitschieten. De muziek zit volkomen O.K. De muzikale .regie blijft te lang hangen in het komische genre, is te grappig bedoeld, een beetje poppenkast, te nadrukkelijk, overdreven. Ze geeft de in feite tragische figuren te weinig ruimte om diepte te krijgen. Maar je krijgt ondanks toch het volle pond Mozart. En die is goddelijk.

Lucas Huybrechts
Lucas Huybrechts studeerde musicologie en maakte een lange radiocarrière, bij Radio 1 en Klara, en schreef over muziek voor Knack. Volgt nu voor Cobra.be de klassieke muziek op.

['Mozart. La finta Giardiniera' - Le concert d’Astrée o.l.v. Emmanuelle Haïm. Regie David Lescot. 2 DVD Erato, 2015]