Gunther Schuller (1925-2015)

vr 26/06/2015 - 16:37 In Boston is de Amerikaanse componist, muzikant en jazzhistoricus Gunther Schuller op 21 juni overleden aan de gevolgen van leukemie. Jazzkenner Marc Van den Hoof schetst hieronder het belang van Schuller.

gunthers schuller overleden in memoriam third stream jazz hoornist componist dirigent arrangeur marc van den hoof

Antipoden?

Amper tien dagen na Ornette Coleman (°1930) is zondag 21 juni 2015 ook Gunther Schuller (°1925) gestorven. Op het eerste gezicht antipoden: de ‘originator’ van de ‘free jazz’, Coleman, tegenover de man die het idee heeft geijkt van een ‘third stream’, niet zozeer een combinatie van jazz en ‘klassiek’, als wel een nieuw genre dat gebruik zou maken van de mogelijkheden van zowel de ‘geïmproviseerde’ jazz als van de doorgecomponeerde (Europese/ Amerikaanse) concertmuziek.

Hiertelande was iemand als wijlen Elias Gistelinck door deze strekking beïnvloed. Maar met z’n academische, ‘klassieke’ achtergrond was Schuller, hoornist, componist, dirigent, leraar, een van de eersten om het genie van Coleman te onderkennen. Tegelijk met een John Lewis, pianist en muzikaal architect van het Modern Jazz Quartet, al even academisch en door en door ernstig, besefte hij hoe verfrissend Colemans ‘melodisme’ wel kon zijn voor het heden en wellicht de toekomst van de jazz.

In 1960 componeerde Schuller het werk ‘Abstractionvoor Ornette Coleman, jazzensemble en strijkkwartet. Ook was Coleman samen met gitarist Jim Hall, fluitist en basklarinettist Eric Dolphy, pianist Bill Evans en contrabassist Scott Lafaro gastsolist in Schullers ‘Variants On A Theme Of Thelonious Monk ( Criss Cross)’.

Schrijven over jazzgeschiedenis

Het zou zeer de moeite hebben geloond een halve eeuw later Schullers evaluatie te vernemen van Ornette Colemans plaats in de jazzgeschiedenis en van z’n samenwerking met hem. Dat was wellicht een van de onderwerpen die een plaats hadden moeten krijgen in het derde deel van Schullers monumentale geschiedenis van de jazz.

Het eerste deel, ‘Early Jazz’, verschenen in 1968, behandelde op strikt musicologische wijze, wars van alle anekdotiek, de eerste drie decennia van de geschiedenis van de jazz, van James Reese Europe tot de Duke Ellington van de vroege jaren dertig.

Twintig jaar later, in 1989, kwam het vervolg: ‘The Swing Era’, van 1930 tot 1945, beginnend bij Benny Goodman, "the King of swing", Duke Ellington, "master composer" en eindigend bij de "things to come", de Parkers, Gillespie’s, Monks, Tristano’s, allemaal heel kort, én de belofte dat er een derde deel zou volgen: "Another glowing chapter in American music is yet to come. Tune in again in a few years."

En als je bedacht hoeveel 78-toeren platen Schuller had moeten zoeken en beluisteren om de eerste twee delen van z’n jazzgeschiedenis te schrijven, dan kon het zo te zien in een tijd van allerlei nieuwe media niet echt lang duren voor dat derde deel het licht zou zien. Maar afgezien van een paar stukken in de essaybundel ‘Musings’, ook uit 1989, is het er jammer genoeg niet van gekomen.

Jazzgeschiedenis maken

Behalve componist en jazzhistoricus was Schuller ook hoornist. Hij was een van de hoornisten bij de Miles Davis-opnamen die de jazzgeschiedenis zouden ingaan als de ‘Birth Of The Cool’-sessies. Later zie je hem als hoornist nog opduiken bij de opnamen van Miles Davis en Gil Evans’ versie van’ Porgy And Bess’ en op John Lewis’ ‘Golden Striker’. Als arrangeur schreef hij o.m. voor Lewis’ ‘Modern Jazz Society’en voor Joe Lovano’s album ‘Rush Hour’. Als musicoloog en dirigent heeft Schuller Scott Joplin z’n opera ‘Treemonisha’ bezorgd en Charles Mingus’ enigszins megalomane opus magnum ‘Epitaph’.

Gunther Schuller had de jazz ontdekt op z’n zestiende, in het begin van de jaren veertig. Van het mooiste dat hij heeft geschreven zijn dan ook z’n commentaren bij de ‘pre-klassieke’ Ellington, die van de Brunswicksessies, van ‘Steppin’ Into Swing Society’ in januari ’38 tot ‘Slap Happy’ in december ’38.

Zo zal het dan wel begonnen zijn en veel mooier kan inderdaad niet.

Marc Van den Hoof
Marc Van den Hoof was van 1976 tot 2011 producer bij Radio 1, Radio 2 Omroep Brabant en Radio 3/Klara. Hij maakte ook deel uit van het productieteam van Jazz Middelheim. Van 1996 tot 2011 gaf het vak 'Jazzgeschiedenis' in het Lemmensinstituut. In 2011 verscheen 'Double Bill', een bundeling van kronieken uit Jazzmozaiek en een aantal korte essays over jazz.

Gunther Schuller werd geboren op 22 november 1925 in New York. Hij overleed op 21 juni 2015 in Boston aan de gevolgen van leukemie. Hij werd 89 jaar. Gunther Schuller was ook de vader van drummer George Schuller en bassist Ed Schuller, allebei actief in de jazzwereld.