Lof der bladmuziek

vod
vr 26/06/2015 - 10:24 Het festival Laus Polyphoniae wekt de laatmiddeleeuwse muziekhandschriften uit het atelier van Petrus Alamire weer tot leven. Met meer dan honderd muzikale activiteiten. En een expo in de kathedraal van Antwerpen in samenwerking met de Alamire Foundation.

laus polyphoniae petrus alamire alamire foundation polyfonie manuscripten koorboeken mechelen middeleeuwen

Wie was Petrus Alamire?

Niemand weet wanneer Peter Imhoff precies geboren is. Waarschijnlijk omstreeks 1470 in een bekende koopmansfamilie in Neurenberg. Alamire was niet zijn echte naam, eerder een muzikaal merk. De 'A' slaat op de toonhoogte en 'la', 'mi' en 're' verwijzen naar de toonladder. Hij werd vermoedelijk opgeleid als musicus en muziekscribent. Hij reisde naar de Lage Landen waar hij onder andere voor Margareta van Oostenrijk en aartshertog Karel (de latere keizer Karel V) luxueuze muziekhandschriften vervaardigde. Maar hij was ook ondernemer, spion voor Hendrik VIII en koerier voor Erasmus en andere humanisten. Bovendien onderhield hij contacten met verschillende Europese hoven en met machtige handelaars en bankiers. Hij stierf in Mechelen in 1536.

In onze bibliotheek staan er geen, maar in de bibliotheek van het Vaticaan liggen er wel vijf, en daar zijn we hier in Vlaanderen toch wel een beetje jaloers op. We hebben het over muziekhandschriften uit het Mechelse atelier van Petrus Alamire. Die waren ook al in de tijd dat ze gemaakt werden, zeer gegeerd.

In die late Middeleeuwen, toen er nog geen gedrukte boeken bestonden, diende alles wat een scanner en een printer vandaag kunnen, met de hand te gebeuren. Dat doorgedreven monnikenwerk maakt elk van die boeken uniek. Daarenboven werden ze nog eens op magistrale wijze van miniaturen en motieven voorzien.
Deze afbeeldingen illustreren een politiek of religieus thema of verwijzen naar de vorst, een machtige opdrachtgever of de ontvanger van het handschrift. In heel wat koorboeken zijn de openingspagina’s rijkelijk versierd met randen vol bloemen en dieren. Nog talrijker zijn de sierlijke kalligrafische initialen die het begin van een muziekstuk inluiden of aanduiden waar een stem (sopraan, alt, tenor, bas) moet aanvangen.

De Alamire Foundation onder leiding van Bart Demuyt zal niet rusten voor het gehele oeuvre van het atelier van Petrus Alamire gedigitaliseerd en ontsloten is. Vandaag is dat een verzameling van 51 handschriften, verspreid over heel Europa en door het Alamire Digital Lab verzameld in 15.500 beelden. Daarom trokken ze ook naar de prestigieuze Vaticaanse Bibliotheek om er onder meer de Chigi Codex te fotograferen.

De laatmiddeleeuwse meerstemmigheid of polyfonie veroverde omstreeks 1500 heel Europa en werd bijzonder hoog aangeschreven. Was ze even belangrijk als het werk van Jan Van Eyck of de Vlaamse Primitieven? De Alamire Foundation twijfelt daar geen moment aan.

Deze koor- en liedboeken, er worden er ook bewaard in de Koninklijke Bibliotheek van Brussel en het Stadsarchief in Mechelen, zijn uniek studiemateriaal om Vlaanderen en Europa in die tijd beter te begrijpen. De manuscripten bieden een uniek overzicht van de muziekproductie in de Lage Landen en Noord-Frankrijk. Ze bevatten zowel religieuze als profane muziek die gedurende 70 jaar werd gecomponeerd, en het oeuvre van drie generaties componisten: van Johannes Ockeghem (1410-1497) en Johannes Regis (1425-1496), over Josquin des Prez (1450/1455-1521) en Pierre de la Rue (1452-1518) tot Jean Richafort (1480-1550) en Adriaan Willaert (1490-1562).
Het digitale vergrootglas levert heel wat boeiend materiaal op. We zien niet alleen hoe machthebbers, componisten en musici naar de kunst en naar de wereld keken, we krijgen ook een beter inzicht in hoe die boeken tot stand kwamen en hoe ze gebruikt werden. Er wordt zelfs onderzocht hoe de 'mise en page' het zingen beïnvloed zou kunnen hebben. 
 

[Laus Polyphoniae 2015 duurt van  19 augustus tot 30 augustus:  Ruim twintig topensembles uit binnen- en buitenland spelen op verschillende locaties in het historische Antwerpen.: Huelgas Ensemble, Zefiro Torna, Cappella Pratensis, Bl!NDMAN & Collegium Vocale Gent, Mezzaluna & Lute Consort Paul O’Dette, The Tallis Scholars, Stile Antico   Cut Circle.]

[Verdiep u verder in de wereld van de polyfonie tijdens de workshops van het International Petrus Alamire Lab en de open lecture-performances door een schare aan internationale specialisten als Raquel Andueza, Jennifer Bloxam, Fabrice Fitch, Jesse Rodin of Paul Van Nevel.]


[De expo Petrus Alamire, Meerstemmigheid in beeld loopt van 19 augustus tot 22 november in de O.L.V.-Kathedraal Antwerpen]
 

[Zondag 28 juni brengen Eric Sleichim en Marnix De Cat 'Defiant Angels / Alamire Revisited' op het AlbaNova-festival, in Alden Biesen. In dit concertprogramma gaan ze werken uit het corpus van Petrus Alamire te lijf met orgel, sax en live electronics.
Ze selecteerden het zesstemmige 'Angeli archangeli throni' en verschillende bezettingen van de beroemde 'L'homme armé'-melodie van Pierre de la Rue, Mathurin Forestier, Josquin des Prez en Jacob Obrecht. Met de ongewone instrumentatie dissecteren Sleichim & De Cat de polyfone stemvoering en de vorm.]