Het verloren kwintet van Miles Davis

ma 04/03/2013 - 15:16 Met 'The Bootleg Series' worden beruchte en beroemde liveopnames van jazztrompettist Miles Davis officieel uitgebracht. Volume 2 verzamelt werk van het zogenaamde 'lost quintet' uit 1969.

miles davis lost quintet last quintet the bootleg series live in europe wayne shorter chick corea dave holland jack dejohnette jazz muziek cd recensie marc van den hoof

In de herfst van 2011 verscheen een eerste collectie ‘bootlegs’ van het Miles Davis kwintet jaargang 1967. Drie cd’s en een dvd met live opnamen van het fameuze ‘tweede grote kwintet’ ( met Wayne Shorter, Herbie Hancock, Ron Carter en Tony Williams), gemaakt door diverse radio- en televisiestations tijdens een toernee in de herfst van ’67. Veel van dat materiaal circuleerde inderdaad al geruime tijd op de bootleg-markt en dat Sony nu eindelijk beslist had die opnamen zo keurig mogelijk uit te brengen, was een goede zaak.

Afgezien van het debuutalbum 'Miles In Berlin' bestonden van dat kwintet, wat ‘officiële’ albums betreft, immers alleen vijf of zes studioalbums, van 'ESP' tot 'Miles In The Sky'. Bijzonder aantrekkelijk voor ons was in die collectie het op 28 oktober 1967 door Radio 3 van de toenmalige BRT voortreffelijk opgenomen concert in de Antwerpse Koningin Elisabethzaal. Het kwintet was die avond in topvorm en vertolkte een curieuze mix van oud en nieuw repertoire. Behalve enkele van de verrassende nieuwe stukken die op de studioalbums hadden gestaan, stonden ook thema’s op het programma die al vele jaren dienst deden: van 'Round Midnight', het titelstuk van het eerste Columbia-album met Coltrane midden jaren vijftig, via 'On Green Dolphin Street' (1958) tot 'Riot', voor het eerst opgenomen in juli ’67

Zoektocht naar vernieuwing

Na die eerste verzameling is nu 'The Bootleg Series Vol. 2' uitgebracht. Weer drie cd’s en een dvd, maar nu met op dezelfde manier gemaakte opnamen uit de zomer en het najaar van 1969. Twee jaar later en een heel andere Miles Davis met een kwintet dat de jazzgeschiedenis is ingegaan als the lost quintet – of ook wel the last quintet.

Davis’ zoektocht naar vernieuwing, onder druk van fenomenen als de free jazz en de alles overspoelende golf van diverse varianten van rock en pop, was eind 1968 begin 1969 uitgemond in een aantal opnamesessies die het album 'In A Silent Way' hadden opgeleverd. Er werd uitvoerig gebruik gemaakt van elektronisch instrumentarium, de ritmische complexiteit die de voorbije jaren zo kenmerkend geweest was voor het kwintet had plaats gemaakt voor een soort strak volgehouden dreun, melodie en harmonie waren tot een minimum herleid, repetitief en richtingloos.

Het zou tot augustus ’69 duren vooraleer Miles Davis weer in de opnamestudio zou komen, een sessie die zou worden voortgezet in november van dat jaar en beëindigd in februari 1970. Daaruit zou het album 'Bitches Brew' worden gedistilleerd, het geruchtmakende, artistiek en commercieel succesvolle debuut van een ‘nieuwe’ Miles Davis.

In de tussenliggende periode toerde Davis met een gezelschap waarin van z’n vorige kwintet alleen tenor- en voortaan ook meer en meer sopraansaxofonist Wayne Shorter deel uitmaakte. De elektrische pianist was Chick Corea, de Engelse bassist Dave Holland, ingehuurd voor 'In A Silent Way', speelde zowel elektrisch als akoestisch, de nieuwe drummer was Jack DeJohnette, bekend van het kwartet van Charles Lloyd dat in jazzland zowat de belichaming was geweest van de flower power.

Psychedelisch

Dat dit kwintet ‘lost’ wordt genoemd, heeft te maken met het feit dat er geen studio-opnamen van bestaan, tenzij twee versies van het energieke stuk 'Directions', opgenomen ten tijde van 'In A Silent Way', maar niet op dat album beland, wellicht omdat het niet echt paste in de sfeer daarvan. Het kwam later op een verzamelalbum en het blijkt de herkenningstune te zijn geweest van het ‘lost’ kwintet. En het was inderdaad ook het ‘last’ kwintet: na 'Bitches Brew' zou Miles Davis het van de bop geërfde formaat van twee blazers en een ritmesectie definitief opgeven.

De opnamen in deze tweede verzameling zijn gemaakt op twee opeenvolgende dagen in juli ’69 op het festival van Antibes Juan-les-Pins, en op 5 november ’69 in Stockholm. Het beeldmateriaal op de dvd is afkomstig van het concert in de Berlijnse Philharmonie op 7 november. Ook van deze opnamen werden eerder al piraatuitgaven verspreid en bij de luxe-editie van 'Bitches Brew' n.a.v. de veertigste verjaardag van dat album zat ook al een dvd met het concert van 4 november in Kopenhagen. Echt nieuw is dit dus allemaal niet meer, maar jarenlang kende wie het kwintet niet live had gehoord deze muziek alleen van foto’s.

Zo heb ikzelf me vaak afgevraagd hoe dat kon geklonken hebben wat er te zien was op die foto van het concert in Rotterdam in het nummer van Jazzwereld van januari 1970. Recensent van dienst toen in De Doelen, ook weer in november 1969, was trombonist Willem van Manen. Hij vermeldt dat het kwintet ook in Luik heeft gespeeld, een zijns inziens veel beter concert voor een publiek van naar schatting zo’n tweeduizend man. Hij doet z’n best om de muziek te beschrijven, maar slaagt daar toch niet al te goed in. Je had er het raden naar wat die vijf in hun min of meer psychedelische kostuums – uitgezocht door Davis z’n toenmalige, trendgevoelige levensgezellin – op dat podium ten gehore brachten.

Distorsie

Daarom ben ik ook weer blij met deze tweede collectie ‘bootlegs’: ik ga ervan uit dat hier van alle beschikbare opnamen de beste verzameld zijn. En dan begrijp ik ook dat Miles Davis zelf niet meteen geneigd was ze uit te brengen. De muziek is nog volop “work in progress’, al staat hijzelf indrukwekkend sterk in z’n schoenen. Het repertoire blijft alle richtingen uitgaan: nog altijd 'Round Midnight' en 'Milestones', maar ook al thema’s die op 'Bitches Brew' zullen staan, én stukken van het tweede grote kwintet en uit 'In A Silent Way' …

Opnametechnisch is het ook allemaal verre van perfect, maar misschien was er bewust gekozen voor het ‘oversturen’ van het niveau, naar het voorbeeld van een Jimi Hendrix: de weinig discrete charme van de distorsie als toegevoegde waarde. Het aangenaamst verraste mij het concert in Stockholm. Er is een probleem met de elektrische piano en Corea ziet zich genoodzaakt akoestisch te spelen. Weg met de distorsie, en vreemd genoeg wordt er uitgerekend nu niets gespeeld uit het ‘oude’ repertoire, maar komt alle materiaal uit het songbook van het tweede grote kwintet en van de 'Bitches Brew'–sessies. De revelatie wat mij betreft: een mooie versie van 'Nefertiti'. Op het gelijknamige album een repetitieve klacht van de blazers ter ondersteuning van een ingenieuze drumpartij van Tony Williams. Hier een fraai thema met soli van Davis en Shorter.

Nu begrijp ik Chick Corea z’n aankondiging op het concert van het kwartet Circle ( met voorts Anthony Braxton, Dave Holland en Barry Altshul) in februari ’71 in Parijs: dat ze Nefertiti zullen spelen, ‘you may have heard Miles’ band play it’ … Ik dacht altijd aan de plaat – was die dan zo populair? - maar hij bedoelde ongetwijfeld dit. Zo gaat dat wellicht in de diaspora: dan herinner je je de mooie momenten.

Marc Van den Hoof

[Miles Davis Quintet – Live In Europe 1969 – The Bootleg Series Vol. 2 – Columbia Legacy 88725 41853 2 ( 3 CD + 1 DVD)]

► beluister dit album via Spotify