Hier, daar en nergens

wo 17/06/2015 - 17:36 In Bergen is het luik hedendaagse kunst van Mons 2015 gestart met Atopolis, een expo die meer vragen oproept dan beantwoordt.

atopolis mons 2015 bergen dirk snauwaert charlotte friling wiels edouard glissant

De vluchtelingenproblematiek is niet uit het nieuws weg te branden. Mensen op zoek naar een betere toekomst zijn van alle tijden en waren er ook in de negentiende eeuw. In België situeerde die migratie zich toen vooral in het zuidelijke landsgedeelte. De industriële expansie in de mijnstreek rond Mons oefende een grote aantrekkingskracht uit op arme Vlamingen, later gevolgd door Italianen en Polen. Dat menselijk kapitaal maakte de toenmalige Borinage mee tot de tweede rijkste regio van Europa. Het is zeker geen toeval dat deze expo over migratie en culturele vermenging hier plaatsvindt.

In zijn inleiding sprak burgemeester Elio di Rupo over het humanisme als antigif voor de ontworteling die voortvloeit uit een kille globalisatie. Curator Dirk Snauwaert van kunstencentrum Wiels, die de tentoonstelling samen met Charlotte Friling samenstelde, vatte de basisgedachte samen als “een gevoel van nostalgie naar een toekomst in een streek die sterk met het verleden verbonden is.”

Als we de ietwat hoogdravende inleidende teksten goed begrepen hebben is Atopolis een expo die het humanisme tracht te herdefiniëren met verhalen, beelden en utopische ideeën. De titel is ontleend aan het werk van Edouard Glissant, een schrijver en denker die vragen stelde bij het eurocentrisme. Tegenover de eenheidsworst van de globalisatie hield hij een pleidooi voor de “créolisatie”, het erkennen van de globale diversiteit als een samengaan van evenwaardige elementen.

Wat wil dit nu concreet zeggen?

Het werk van Francis Alÿs is het meest politiek uitgesproken. In zijn installatie ‘Don't Cross the Bridge Before You Get to the River’ combineert hij foto’s, kranten- en tijdschriftenartikels om de dilemma’s van globalisering, grensconflicten, economische en humanitaire crisissen in kaart te brengen. Het meest tot de verbeelding sprekend is zijn actie in Marokko en Spanje in 2008. Hiervoor verzamelt hij een lange rij kinderen - met elk een tot zeilboot getransformeerde baboesje - die vanuit Tanger richting Gibraltar en omgekeerd in zee stappen. Zo schept hij de aanzet van een denkbeeldige brug tussen Europa en Afrika. Het werk heeft door de recente vluchtelingencrisis alleen maar aan actualiteit en relevantie gewonnen.

Vincent Meessen, die op dit moment in Venetië hoge ogen gooit met zijn project in het Belgische paviljoen, heeft zich voor Atopolis in het verleden van de stad Bergen verdiept.

In 1421 wordt voor het eerst melding gemaakt van de aanwezigheid van Roma in België. Dit historisch fait divers is de aanleiding voor een fotografisch en linguïstisch onderzoek door de kunstenaar. Hij combineert in ‘Caïn & Kain’ een selectie van archiefmateriaal - recent herontdekte foto’s van Henri Storck - met een studie van de invloed van de Roma op het bargoens, de taal van het zogeheten gemene volk.

De Cubaanse kunstenaar Adrian Melis tracht aan de hand van video’s, documenten, foto’s en installaties de politieke en sociale verhoudingen in de Cubaanse postcommunistische samenleving en van de excessen van het financiële kapitalisme in Europa te visualiseren. In de video ‘The Making of Fourty Rectangular Pieces for a Floor Construction’ horen we arbeiders van een atelier - dat door gebrek aan materiaal stilligt - samen de geluiden imiteren die de machines voortbrengen tijdens een normale werkdag. Het geheel heeft iets wrang tragikomisch.

Globalization reversed’ van Thomas Hirschhorn is een ongenadige confrontatie met de radicale ideeën van Glissant, een explosie van woorden, gedachten en beelden. De volledige ruimte wordt ingenomen door een onwaarschijnlijke opeenstapeling van meubels, elektronica, boeken, tv-schermen en veel piepschuim.

Atopolis is de zoveelste thematentoonstelling waarbij de kunstenaars niet zoeken naar esthetiek maar naar de kern van de “condition humaine”. Na de twee laatste Manifestas, de laatste Dokumenta, Newtopia in Mechelen enkele jaren geleden en recent nog ‘De Welvaartsstaat’ in het M HKA blijft de trend van politiek geladen en maatschappijkritische expo’s dus aanhouden.

Atopolis in Bergen (Mons) tot 18 oktober in de Manège de Sury met werk van Saâdane Afif, Nevin Aladağ, Francis Alÿs, El Anatsui, Danai Anesiadou, Yto Barrada, Vincen Beeckman, Walead Beshty, Huma Bhabha, Vlassis Caniaris, Abraham Cruzvillegas, Meschac Gaba, Jef Geys, Thomas Hirschhorn, Kapwani Kiwanga, David Medalla, Vincent Meessen, Adrian Melis, Benoit Platéus, Walter Swennen, Diego Tonus, Lawrence Weiner en Jack Whitten.

Wie in Wiels in Brussel een WE PASS (30 euro) of DOUBLE WE PASS (50 euro) koopt, krijgt niet alleen gratis toegang tot alle tentoonstellingen en evenementen in WIELS gedurende 1 jaar, maar ontvangt ook een gratis ticket voor de tentoonstelling Atopolis in Mons en een treinticket eerste klasse naar Mons! Dit aanbod is geldig tot 18 oktober.