Twee getormenteerde zielen

di 09/06/2015 - 15:23 Oslo is samen met Marseille de Europese stad die zich de afgelopen jaren het sterkst ontwikkeld heeft. De Noorse hoofdstad mikt vooral op cultuur en architectuur. De inplanting van een museum voor moderne kunst en een operagebouw heeft de stad een geweldige boost gegeven. Als je focust op cultuur moet je ook toppers aanbieden: dé zomertentoonstelling van 2015 in Europa is de confrontatie tussen Edvard Munch en Vincent van Gogh in het Munch Museet.
Vincent van Gogh - Het gele huis (1888)
Edvard Munch - Nieuwe sneeuw in de dreef (1906)

Voor het eerst wordt het werk samengebracht van twee kunstenaars die zoveel gemeen hebben en zo bepalend geweest zijn voor de ontwikkeling van de kunst in de 20ste eeuw. Dat het zo lang geduurd heeft om zo’n tentoonstelling te verwezenlijken, ligt voor de hand. Met Van Gogh én Munch wordt de lat immers zéér hoog gelegd.

Iconische werken

De tentoonstelling is alleen maar mogelijk geworden door de samenwerking tussen de twee musea die de grootste collecties hebben van de beide kunstenaars, met name het Van Gogh Museum in Amsterdam en het Munch Museet in Oslo. Het Munch Museet beschikt over niet minder dan 28.000 kunstwerken van de Noorse kunstenaar, het Van Gogh Museum telt meer dan 200 schilderijen en 500 tekeningen van Van Gogh.
De samenwerking van deze twee musea levert een dijk van een expositie op met 75 schilderijen, waaronder vele iconische werken, en een 30-tal werken op papier. Van Munch zien we onder andere 'De schreeuw', 'Madonna', 'Het zieke kind'. Van Gogh toont onder meer het prachtige 'La nuit étoilée sur le Rhône'. De confrontatie tussen de zelfportretten van de twee zo verwante schilders is haast emotioneel. Naast werk van Van Gogh en Munch zijn ook een aantal representatieve tijdgenoten aanwezig.
De tentoonstelling loopt tot 6 september in de Noorse hoofdstad en verhuist dan naar Amsterdam, waar ze wordt geopend op 25 september en loopt tot 17 januari 2016. Dat het voor beide landen een prestigeproject is mag alvast blijken uit het feit dat de expositie in Oslo geopend werd door koningin Sonja van Noorwegen en prinses Beatrix der Nederlanden.

Vincent Van Gogh - Sterrennacht over de Rhône (1888) & Edvard Munch - Sterrennacht (1922-'24)

Parijs als startpunt

Edvard Munch (1863-1944) is zo’n tien jaar jonger dan Van Gogh (1853-1890), maar ze zijn beiden in hetzelfde jaar kunstenaar geworden. Ze hebben elkaar op enkele maanden na gemist in Parijs. Het staat echter vast dat Munch nog voor de dood van Van Gogh diens schilderijen heeft gezien op de Salon des Artistes Indépendants in Parijs, en allicht bezocht hij ook de galerie van broer Theo van Gogh in Parijs. Parijs betekende de "turning point" voor de beide kunstenaars. Daar kwamen ze in contact met de moderne kunststromingen van die tijd en legden ze de basis van hun artistieke taal. Het grote verschil qua levensloop is dat Munch zou leven tot het einde van de Tweede Wereldoorlog, terwijl Van Gogh al in 1890 stierf.
De bewondering en de fascinatie van Munch voor het werk van Van Gogh staat vast. Dat blijkt uit een aantal werken waarin hij bij wijze van eerbetoon elementen uit Van Goghs schilderijen incorporeert, wat knappe kruisbestuivingen oplevert in de expositie. Absoluut hoogtepunt is het samenbrengen van de ‘Starry Nights’ van Van Gogh (1888) en van Munch (1922). Maar bovenal zijn Van Gogh en Munch twee kunstenaars die allebei hun eigen weg gingen, alle conventies aan hun laars lapten en op zoek gingen naar diepere betekenissen die ze via hun kunstwerken wilden delen. Van Gogh en Munch waren ook twee getormenteerde zielen, met een verslavingsproblematiek en een bijwijlen dolende geest.

Bruisende cultuurstad

Oslo heeft met grote onderscheiding zijn toelatingsproef afgelegd om te worden opgenomen in het kransje van grote cultuursteden van Europa. De stad bruist en ademt cultuur uit. Het epitheton ‘het Barcelona van het noorden’ is allerminst overdreven. Ook op gastronomisch vlak heeft Oslo zich de voorbije tien jaar tot de wereldtop gehesen. De Bocuse d’Or, het wereldkampioenschap voor gastronomie, werd dit jaar al voor de vijfde keer door een Noorse chef gewonnen, met name Orjan Johannessen.
Maar er is meer. Naast het nieuwe operagebouw, zal in 2018 een gloednieuw Munch Museum verrijzen. Het Astrup Fearnley Museet, een ontwerp van Renzo Piano, heeft een geweldige collectie met toppers als Damien Hirst, Cindy Sherman, Jeff Koons, Bruce Naumann, Sigmar Polke, Anselm Kiefer... en kan wedijveren met de grote musea hedendaagse kunst in Europa. Ondertussen is ook de bouw gestart van een nieuw Nationaal Museum, vlak bij de Akker Brygge. En wilt u ook kennismaken met het artistieke gebeuren in de underground, dan raden we u ten stelligste aan een bezoek te brengen aan de met graffiti opgesmukte oude industriële wijk Vulkan, vlak bij het hippe Grünerlokka.

De tentoonstelling Van Gogh + Munch is een mooie aanleiding om Oslo in deze aangename zomermaanden een bezoek te brengen. U kan de expositie in het najaar ook in Amsterdam gaan bekijken. Nog beter: bezoek de tentoonstelling zowel in Oslo als in Amsterdam, zo zal u ontdekken dat elk museum toch zijn eigen accenten legt.

Henk Van Nieuwenhove
Henk Van Nieuwenhove is eindredacteur & cultuurcoördinator van de Artsenkrant.

[ 'Van Gogh + Munch' tot 6 september in het Munch Museet, Oslo en van 25 september tot 17 januari 2016 in het Van Gogh Museum, Amsterdam ]