Waar staat de welvaartsstaat?

di 02/06/2015 - 16:52 Het M HKA bekijkt het begrip welvaartsstaat. Aan de hand van archiefmateriaal en werk van acht kunstenaars wordt dit sociaal project in een bredere context geplaatst.

welvaartsstaat muhka m hka antwerpen anders kreuger francisco camacho herrera josef dabernig kajsa dahlberg róza el-hassan donna kukama artūras raila anne-mie van kerckhoven stephen willats

De welvaartsstaat is een van de hoekstenen van onze westerse maatschappij. De verworvenheden - die we ondertussen als vanzelfsprekend beschouwen - zijn echter gedeeltelijk gebaseerd op een ongelijke verdeling van rijkdom op mondiaal niveau. Kort door de bocht gesteld: de rijkdom die België uit Congo haalde, vormde in ons land de basis voor wat de Fransen ‘les trente glorieuses’ noemen, de onbezorgde gouden jaren vijftig, zestig en begin zeventig. Tot de oliecrisis de droom ruw komt verstoren. Deze en andere dilemma’s komen aan bod in de nieuwe expo in het Museum voor Hedendaagse Kunst in Antwerpen.

Een ambitieus plan

Een tentoonstelling rond het begrip ‘welvaartsstaat’ opzetten is een ambitieus en - gezien het eindresultaat - zelfs een enigszins roekeloos plan. Curator Anders Kreuger - een Zweed en dus ervaringsdeskundige qua welvaartsstaat - vroeg de uitgenodigde kunstenaars om werken die iets vertellen over de effecten van die welvaartsstaat waar ze zelf deel van uitmaken. Het uitgangspunt is niet een nostalgische trip - een gevaarlijke reflex volgens Kreuger - noch een poging om de maatschappelijke betrokkenheid te “illustreren”.

Een duik in de archieven

‘De Welvaartsstaat’ presenteert nieuw en bestaand werk van acht kunstenaars: Francisco Camacho Herrera (Colombia/Nederland, 1979), Josef Dabernig (Oostenrijk, 1956), Kajsa Dahlberg (Zweden, 1973), Róza El-Hassan (Hongarije/Syrië, 1966), Donna Kukama (Zuid-Afrika, 1981), Artūras Raila (Litouwen, 1962), Anne-Mie Van Kerckhoven (België, 1951) en Stephen Willats (Engeland, 1943). Veruit het boeiendste luik van de expo komt uit de archieven van de belangrijkste naoorlogse politieke strekkingen in Vlaanderen; het Amsab en het Liberaal Archief in Gent, het KADOC in Leuven en het ADVN in Antwerpen. Dat de bezoeker met dit archiefluik het langste zoet is, spreekt natuurlijk boekdelen. De inbreng van de acht kunstenaars is eerder teleurstellend. Toegegeven, bij ons bezoek werd er nog druk aan de opstelling gewerkt en hebben we een aantal videoprojecties niet zelf kunnen bekijken. Maar de installaties die al afgewerkt waren, overtuigen niet echt. Volgens de bezoekersgids zouden die een aantal fundamentele en expliciet kritische vragen stellen. Wat is het imaginaire van de verzorgingsstaat? Heeft het een vorm? Kan het worden getoond?

Van Litouwse fascisten tot kastickets

Die goede bedoelingen komen niet echt uit de verf. Zo is er de Litouwer Artūras Raila die in zijn video-installatie een aantal extreemrechtse landgenoten beelden uit de Oostenrijkse stad Linz toont. Hun commentaar, die in grote titels over de grauwe scenes uit Linz getoond wordt, geeft een inkijk in de op zijn minst zeer populistische denkbeelden van de leden van de Nationaal Democratische Partij onder hun rood-wit-zwarte vlag. Maar of dat nu veel zegt over de welvaartsstaat is ons niet echt duidelijk.
Ook de installatie van de Hongaars-Syrische kunstenares Róza El-Hassan is op zich een boeiend werk. De twee tijdelijke constructies uit gedroogde aarde, die als alternatief voor vluchtelingententen worden gepresenteerd, zeggen meer over oorlog en architectuur dan over “onze” welvaartsstaat die de deur voor migranten en vluchtelingen krampachtig op slot tracht te houden.
Wat de “carrel”-kasten van Anne-Mie Van Kerckhoven hier staan te doen, is ons ook een vraag. Bij haar twee uitvergrote supermarkttickets - een uit 1995 en een uit 2015 - kunnen we ons wel iets voorstellen. Of hoe de kleine winkel in onze consumptiemaatschappij twintig jaar later deel uitmaakt van een grote keten met fiks gestegen prijzen voor dezelfde basisbehoeften.

Het grootse deel van de expo wordt ingenomen door het werk van de Brit Stephen Willats, die in schematische composities de manier bestudeert waarop mensen zich tot hun leefomgeving verhouden.

[ ‘De welvaartsstaat’ in het M HKA in Antwerpen tot 27 september 2015 ]