Wat een reliëf!

vod
vr 15/05/2015 - 11:31 ‘De menselijke driften’, het monumentale werk van Jef Lambeaux in het Brusselse Horta-paviljoen, is nu ook het decor én het hoofdpersonage van de nieuwste voorstelling van Guy Cassiers. Samen met de theatermaker brengen we een bezoek aan het beeldhouwwerk in de steigers.

jef lambeaux paviljoen victor horta menselijke driften passions humaines brussel jubelpark jubelparkmuseum restauratie toneelhuis

Guy Cassiers bezoekt het Horta-paviljoen

In het Brusselse Jubelpark, in de schaduw van de grote moskee, staat een tempeltje met misschien wel het bekendste sleutelgat van het land. Om beter te begrijpen wat hier achter gesloten deuren te zien is, moeten we helemaal terug naar het einde van de 19de eeuw.

We zijn 1886. De Antwerpse beeldhouwer Jef Lambeaux droomt van een meesterwerk. Alle gevoelens en emoties van de mens wil hij in een monumentaal marmeren fries vatten. In 1889 toont hij zijn ontwerp op het driejaarlijks Salon van Gent. Met deze houtskooltekening op ware grootte kan hij koning Leopold 2 voor het project warm maken. De nog jonge Belgische overheid, volop op zoek naar een eigen identiteit, stapt mee in het verhaal.
Het imposante schrijn zou uit 17 blokken Carrara marmer gekapt worden. Met zijn 12 meter breedte en 8 meter hoogte lijkt het wel een bioscoopscherm.

Victor Horta krijgt de opdracht om speciaal voor dit beeld een gebouw te ontwerpen. Het is zijn eerste overheidsopdracht. Vanaf die dag kunnen de strubbelingen, zoals dat wel vaker voorkomt, beginnen. De architect wil een open paviljoen. Zo zou je het beeld van ver kunnen zien. De beeldhouwer wil een gesloten ruimte en een totaal andere belichting. De overheid weet niet goed wat te doen. De pers hekelt het gebeuren en het publiek wordt heel nieuwsgierig.

Wanneer na talrijke conflicten het beeld in 1899 onthuld wordt, vallen de monden open van verbazing. ‘De menselijke driften’, ‘Les passions humaines’ in het Frans, met zijn uitbundige naakten en tomeloze gevoelens, met een alles overheersende Dood en een in een hoek geplaatste Christus, zijn er voor de nog preutse goegemeente te veel aan. Deze "obsceniteit" kan niet aan argeloze wandelaars getoond worden. Het nog open paviljoen wordt met houten planken afgesloten en Victor Horta moet zijn ontwerp aanpassen. In 1910 wordt er een gesloten voorgevel opgetrokken. Wat rest, is gluren door het sleutelgat.
 

Het werk van Lambeaux is alleen op speciale momenten te zien. De jaarlijkse Open Monumentendagen lokken telkens weer lange rijen bezoekers. Alleen de duiven kunnen hier gemakkelijk binnen, met alle gevolgen van dien. De voorbije  twee jaar werd het gebouw van Horta in zijn geheel gerestaureerd. Nu is het reliëf zelf aan een opknapbeurt toe. De specialisten van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium schatten dat e werken tegen 26 juni 2015 afgerond zullen zijn.

Het paviljoen is nu ook toegankelijk voor het publiek. Tijdens de periode van het zomeruur kan u het bezoeken op woensdag-, zaterdag- en zondagnamiddag. Tickets zijn te verkrijgen in het Jubelparkmuseum.

Het werk van Lambeaux is een allegorische voorstelling van de vreugde en het verdriet van de mensheid, voorgezeten door de Dood, en is samengesteld uit verschillende groepen.
Van links onderaan tot rechts bovenaan zie je: het Moederschap, de Verleiding, de Zelfmoord, de Drie Leeftijden van de Mensheid en de Moord of Kaïn en Abel. Op de rij in het midden bevinden zich de Ontucht, de Vreugde of het Bacchanaal, de Verkrachting, de Oorlog en de Wroeging of Adam en Eva. De Dood domineert de compositie, links geflankeerd door de Gratiën en rechts door de Helse Legioenen. Uiterst rechts is de gekruisigde Christus te zien, in het gezelschap van God de Vader en drie Schikgodinnen.

© Kurt van der Elst

Dit indrukwekkende reliëf van Jef Lambeaux is het hoofdpersonage in een docudrama van Guy Cassiers op een tekst van Erwin Mortier. ‘Passions humaines’, met een tweetalige Frans-Nederlandse cast is een productie van Toneelhuis, Théâtre National, Fondation Mons 2015 en le manège.mons. Het wordt in alle opzichten een Belgisch verhaal.

[Passions humaines, tot 24 mei in de Bourla in Antwerpen, daarna nog op tournee door Nederland en Vlaanderen.  Ticketkopers van de voorstelling ‘Passions humaines’ van Guy Cassiers krijgen korting bij een bezoek aan het paviljoen.]