Verhalen uit de kolonie

wo 15/04/2015 - 13:12 De Waalse kunstenaar Vincent Meessen volgt Berlinde De Bruyckere op om het Belgisch paviljoen op de prestigieuze Biennale di Venezia in te vullen. Meessen? Zijn naam vind je zelfs niet terug op Wikipedia. Nochtans heeft hij al een aantal interessante projecten gerealiseerd van Mexico tot Ouagadougou, van Madrid tot Wenen. Zijn solotentoonstelling in Bazel is alvast veelbelovend.

vincent meessen biennale van venetie katarina gregos kunsthalle bazel henk van nieuwenhove thela tendu tshyela ntendu

Vincent Meessen te gast bij Pompidou

15/04/201514:19

Vincent Meessen te gast bij Pompidou

15/04/201514:19

kunst - Vincent Meessen over Thela Tendu of Tshyela Ntendu en 'Patterns for (Re)cognition'.

Kunsthalle Basel is al sinds begin 20ste eeuw een kunstenlaboratorium waar nieuwe stromingen worden afgetast. Destijds was Joseph Beuys er kind aan huis om zijn beroemde performances te houden. Dat Vincent Meessen uitgenodigd wordt in Kunsthalle Basel is dus een niet te veronachtzamen feit. Meessen brengt in Bazel een voorafspiegeling van wat hij in Venetië voor ogen heeft.

Kunsthalle Basel

Vincent Meessen (°1971) focust in zijn werk vooral op moderniteit die in de perifere landen onder invloed van kolonialisme en postkolonialisme onder de radar is gebleven. In zekere zin bouwt hij verder op de baanbrekende tentoonstelling ‘Les Magiciens de la Terre’, in 1989 in Parijs, die de mythe van het exclusief westerse modernisme op losse schroeven zette. Meessen gaat daarbij op originele wijze tewerk. Hij is kunstenaar/onderzoeker/curator onder één hoed.

In Kunsthalle Basel haalt Meessen met 'Patterns for (Re)cognition' de artiest Thela Tendu vanonder het stof. In de jaren 1920-30 verwierf de Congolese kunstenaar enige bekendheid als "de Afrikaanse Paul Klee" met tentoonstellingen in Genève, Parijs, Rome, Brussel, maar nadien verdween hij letterlijk. In 1953, zowat 20 jaar na zijn vermeende overlijden, kwam de Leuvense historicus Jan Vansina de kunstenaar toevallig op het spoor in Congo en had een gesprek met hem. Klankfragmenten van een interview met Vansina, anno 2014, werden door de Belgisch-Rwandese radiomaakster en geluidskunstenares Aurélie Lierman gemanipuleerd met verouderingstechnieken zodat het lijkt alsof de herinnering van Vansina versmelt met stemmen en geluiden uit de jaren 1950. Deze klanken werden verwerkt in de auditieve installatie ‘Sampling the Man of Memory’ die op de tentoonstelling te zien en te horen is.

Het oeuvre van Tendu kwam in 1959 terecht in de Koninklijke Bibliotheek van België en daar werd het als bij toeval weer opgedolven door Vincent Meessen. Het werk van Thela Tendu vormt voor hem de aanleiding om dieper te graven in het Belgische koloniale moeras. Tevens brengt hij door middel van een expositie-in-de-expositie ode aan het oeuvre van Tendu. Met deze grotendeels abstracte kunstwerken gaat hij dan ook zelf aan de slag. Vertrekkend van de geometrische patronen die Tendu uit de oude Kuba cultuur haalde, maakt Meessen zijn aanvullingen die perfect in de ruimte kaderen. Knap gedaan.

Zeer beklijvend zijn de korrelige filmfragmenten waarin de Belgische psycholoog André Ombredane via het gebruik van geometrische objecten tracht te peilen naar het intellectuele bevattingsvermogen van zijn zwarte proefpersonen. In een artikel in de Basler Zeitung lezen we dat de expositie van Meessen kadert in de geschiedenis van het kolonialisme waarvan de Belgische variant bijzonder brutaal was”.

Als u naar het Zwitserse Bazel reist voor de grote Gauguin-tentoonstelling, pik dan zeker deze expo van Vincent Meessen en Thela Tendu mee. Omgekeerd geldt natuurlijk ook.

Biennale di Venezia

In Venetië, waar België nota bene onder Leopold II als eerste land een buitenlands paviljoen oprichtte, maakt Meessen onder de titel ‘Personne et les Autres’ eveneens de brug tussen moderniteit en de periferie. Ook voor dit project vond hij zijn aanknopingspunt in de archieven, met name een protestlied geschreven door de Congolese student M’Belolo Ya M’Piku in mei 1968.

M’Piku leunde aan bij de zogeheten situationisten die in die woelige periode de relatie tussen kunst en politiek omwoelden, tevens de laatste internationale avant-gardebeweging vormden. Het was ook de tijd van Global 68, de Afrikaanse variant van het Parijse mei 68.

Meessen ging in Kinshasa aan de slag met de teruggevonden liedtekst. Geen betere locatie dan het veelkleurig labyrint van ‘Un Deux Trois’, ooit de legendarische club van het voormalige sterorkest OK Jazz. Meessen filmde in Kinshasa een groep vrouwelijke muzikanten die dit vergeten nummer opnieuw tot leven brachten in de afgebrokkelde ruïnes van OK Jazz. En zo komen we meteen tot het verhaal van de rumba, die zijn wortels heeft in Congo, via de slaventransporten in Cuba strandde, hybridiseerde met latinoklanken om uiteindelijk in de jaren 1950 terug te keren naar Leopoldville (Kinshasa) en te exploderen in de jazzclubs tijdens nadagen van het koloniale Congo.

Vincent Meessen breekt in Venetië met de traditie dat België één kunstenaar afvaardigt. Hij nodigt zelf een tiental kunstenaars uit de periferie en de diaspora uit. Met een inhoudelijk sterk project en Katerina Gregos als curator zou het ons niet verbazen dat het Belgisch paviljoen weer hoge ogen gooit op de Biënnale. O ja, tot dusver ontbreken de middelen om de Congolese muzikanten/hoofdrolspeelsters - nochtans in de film van Vincent Meessen - naar Venetië te halen. Hopelijk vinden de instanties daar een oplossing voor want dat zou wel een heel wrang gevoel geven in het paviljoen van Leopold II.

Henk Van Nieuwenhove
Henk Van Nieuwenhove is eindredacteur & cultuurcoördinator van de Artsenkrant.

Vincent Meessen/Thela Tendu. Patterns for (Re)cognition’ tot 25 mei in Kunsthalle Basel, Zwitserland

Vincent Meessen, Personne et les autres’, op de Biennale di Venezia, van 9 mei tot 22 november.