Echolalia

do 20/11/2014 - 10:35 'Echolalia', het klinkt als een mysterieus en verzonnen eiland maar wie het woord opzoekt of wie de tentoonstelling van beeldend kunstenares Ana Torfs in het Brusselse Wiels bezoekt komt te weten dat het een aandoening is. Zoals vaak bij deze Belgische kunstenares is ook deze expo er één die al je verwachtingen ondersteboven keert. In zes installaties onderzoekt ze hier hoe er zich achter een eerste indruk heel wat schuil kan houden.

ana torfs wiels brussel echolalia

Ana Torfs te gast in Pompidou

20/11/201411:57

Ana Torfs te gast in Pompidou

20/11/201411:57

kunst - Chantal Pattyn praat in Pompidou met Ana Torfs naar aanleiding van haar solopresentatie in Wiels.

Op de derde verdieping van dit prachtige gebouw, de ‘salle maroquinerie Delvaux’ heet het op een plaatje boven de ingang, toont Ana Torfs werken die ze de voorbije vijf jaar ontwikkelde. Een beetje voorkennis kan hier geen kwaad. ‘Echolalia’ is een bestaand Engels woord. ‘Echolalie’ in het Nederlands. Zo noemt men de aandoening waarbij iemand dwangmatig steeds dezelfde woorden herhaalt. Of de wijze waarop kinderen door te herhalen woorden aanleren. Ana Torfs wijst hiermee 'niet alleen op de limieten van ons voorstellingsvermogen, maar ook op hoe betekenis en kennis op reproductie, herhalingen en vertalingen gebaseerd zijn.'

Speciaal voor deze expo in Wiels bouwde Ana Torfs de installatie ‘The Parrot & the Nightingale, a Phantasmagorie’ (De papegaai en de nachtegaal, een fantasmagorie). Beelden van een unheimlich gefotografeerde jungle vloeien langszaam in elkaar over. Op monitors zie je beelden van een gebarentolk en simultaan hoor je fragmenten uit de Engelse vertaling van het logboek van Christoffel Columbus’ eerste reis. Zijn er verbanden ? Ook het publiek zoekt een beetje onwennig een plaats in deze omgeving. Een plek van waaruit je het geheel kan volgen. Die eerste ontmoeting met een Nieuwe Wereld wordt bijna letterlijk een eerste ontmoeting.

Het moet voor de kunstenares en haar technische staf een heksentoer geweest zijn om in dit galmend gebouw met klank te werken. Maar dat geluid van een vertellende menselijke stem is essentieel. Het is die klankband die de zaken samenhoudt. Het verhaal van de 16e eeuwse ontdekkingsreis waarin de avontuurlijke verteller van de ene verbazing in de andere valt, is de insteek die een diepere betekenis blootlegt. De geschiedenis van een imperium, kolonies, beschaving, ontdekkingen, ontginningen en een Westerse blik op de wereld trekt voorbij. Kijken, luisteren en lezen is de boodschap. Dat niet noodzakelijk in deze volgorde.

Ana Torfs werkt vaak met bestaande teksten en beelden : Rossellini’s Italiaanse filmklassieker ‘Viaggio in Italia’, een scene uit Swift’s boek ‘Gullivers Reizen’, het benoemen van bloemen en planten, of – in deze eerste installatie, de reisdagboeken van Christoffel Columbus. Ze gebruikt allerlei media: video, fotografie, diaprojecties en geluid. En daarnaast ook prenten, zeefdrukken, tapijten. Om die werken te ontcijferen en het unieke van haar aanpak te vatten neem je best de tijd.
 

Het heeft wat van een oude 'Larousse Illustrée', een encyclopedie met prenten, waar nu eens de afbeelding je blik vangt die dan naar de tekst afglijdt, dan weer is het een stuk tekst waar je een prent bij zoekt. Het plezier van het blad om te slaan is in dit Wikipedia-tijdperk misschien wel opgegaan in een onverzadigbare honger naar vluchtige kennis.
Laagje per laagje krabt Ana Torfs aan die beelden en woorden die samen het verhaal vormen dat ons vertelt werd. Opnieuw en opnieuw, om te zien, en te horen, wat dat feitelijk allemaal te betekenen heeft. Minutieus haalt ze de fragmenten uit elkaar om ze dan, bijna als archeologische vondsten, naast elkaar te presenteren in een door haar georchestreerde vormgeving.

Dat werk is niet altijd even toegankelijk (wat is toegankelijk ?) maar met een bezoekersgids kom je ver. Een bezoek met nieuwsgierige en vraaglustige kinderen wordt daarentegen een karwei.

[Echolalia - Ana Torfs, tot 14 december in Wiels, Brussel]

Ter gelegenheid van deze expo werd er ook een prachtige catalogus uitgegeven, waarin het werk van Ana Torfs nog eens nagelezen kan worden. (Softcover, 224 pagina's, ill. 64 z/w + 197 kleur, 35 euro)

 

 

 

 

 

 

Vrijdag 21 november is Ana Torfs te gast bij Cinematek, Brussel. Ze komt er haar eerste en enige langspeelfilm, 'Zyklus von Kleinigkeiten' (1998) voorstellen. Voor deze film baseerde ze zich op de zogenaamde ‘conversatieschriften’ die de doof geworden componist Beethoven altijd bij zich had, omdat men elke mededeling of vraag aan hem moest opschrijven. Zijn antwoorden staan er niet bij, spreken kon hij immers nog. Dat levert een fascinerend ‘afwezig’ portret op. Ana Torfs mag er ook een film kiezen. Dat wordt Chantal Akerman's 'Histoires d'Amerique' (1989), een film die een grote indruk op haar maakte.