Wat met onze kerken?

©Karin Borghouts
wo 02/04/2014 - 09:00 Moet een kerk een kerk blijven, of mag het ook een hotel worden? Karin Borghouts fotografeerde 46 parochiekerken voor het Gents Stadsmuseum. Het STAM wil ons zo doen nadenken over de toekomst van kerkgebouwen.

foto erfgoed expo tentoonstelling 46 gentse parochiekerken om over na te denken stam gent kerken kerk karin borghouts fotograaf

Onze kerken lopen leeg en wat moeten we doen met al die mooie gebouwen? Breken we ze af of geven we ze een nieuwe bestemming? Sommige kerken zijn beschermde monumenten, andere worden verkocht zoals de kerk van Malem (zie foto hierboven), een wijk in Gent. Kerken worden hotel, discotheek, moskee, fietsatelier, je kunt het zo gek niet bedenken. De foto's in deze tentoonstelling vormen een aanleiding om hierover na te denken.

©Karin Borghouts

Het STAM gaf de opdracht aan de Antwerpse fotografe Karin Borghouts om 46 Gentse parochiekerken te fotograferen. Zij maakte ook al foto’s voor de tentoonstelling 'Vooruit 100' in het STAM. "Zo is men bij mij terechtgekomen. Ik kreeg twee maanden om eraan te werken, september en oktober, ik had geluk met het weer, het waren mooie maanden." Karin Borghouts leidt ons rond  in de kerk van het STAM waar de tentoonstelling opgesteld is, een ideaal decor, symbolisch voor deze tentoonstelling. Deze abdijkerk werd tot 2001 nog gebruikt door de cisterciënzerzusters die in het Bijlokeklooster woonden.

© Karin Borghouts

Het openingsbeeld van de tentoonstelling is een nachtopname van Sint Anna. "Omdat het nacht is, heeft het iets bevreemdends," vindt Karin Borghouts. "Mensen zeggen me: Zo heb ik de kerk nog nooit gezien."  Hoewel Karin niet van Gent is, zou je denken dat ze de stad goed kent. "Ik vind het gemakkelijker om in Gent te fotograferen," zegt ze. "Misschien net omdat ik als Antwerpse de stad niet zo goed ken." Van het STAM kreeg ze een lijst met alle kerken die ze in de expo wilden, ingedeeld per typologie: kerken met een middeleeuwse kern, kerken uit de 16de, 17de en 18de eeuw, kerken uit de periode 1800-1914, uit het interbellum
en kerken van na de Tweede Wereldoorlog.

 

De tentoonstelling is regionaal omdat de kerken in Gent staan, maar het thema is ook internationaal vanwege de crisis in de Kerk. Overal staan er kerken te wachten op een nieuwe bestemming.

©Karin Borghouts

Een paar kerken hebben al een nieuwe bestemming gekregen. Op deze foto zien we het interieur van de kerk in de Forelstraat: Sint-Antonius van Padua. "Er is een keuken ingericht, er worden maaltijden klaargemaakt  en men eet er aan lange tafels. Prachtig dat dit kan," vindt Borghouts. De "Regenboogkerk Sint-Antonius Gent" is nog in gebruik voor erediensten, voor multiculturele missen met Afrikaanse of Filippijnse koren. "Maar sommige kerken moeten kerk blijven, hebben een historische waarde. Kerken hebben vaak mooie ruimtes."

 

 

De vraag was ook om de kerken aan de buitenkant in beeld te brengen, als monument. De kerken uit het interbellum zijn mooi van architectuur, ze wijken af van de rest. De Sint Pauluskerk, waar de begrafenisplechtigheid van Jan Hoet plaatsvond, dateert ook uit het interbellum. "Ik heb deze kerk gefotografeerd vanuit een raam, ik kon niet veel afstand nemen. Ik heb ze in stukken gefotografeerd en de stukken in elkaar gezet." legt de fotografe uit. "Het was een hele klus om de kerken in beeld te brengen. Ik ben vaak op een ladder gaan staan."

©Karin Borghouts

Over de foto van de Sint-Niklaaskerk kreeg ze de opmerking: “Je hebt ze langs de verkeerde kant gefotografeerd.” Op de meeste foto’s, van toeristen of in toeristische brochures, zie je de Sint- Niklaaskerk met de torens van het Belfort en de Sint-Baafskathedraal. Deze monumentale kerk wordt ook al voor andere doeleinden gebruikt, zoals een kunst- en antiekbeurs.
 

Eerst dacht Karin Borghouts de kerken te tonen zonder mensen, maar dan vond ze het toch belangrijk om er mensen bij te hebben. "Omdat de kerken in zo verschillende wijken staan, is het ook historisch interessant, je krijgt een beeld van verschillende leefomgevingen. Ik heb niet gevraagd te poseren, ik koos voor een spontane weergave van wat ik gezien heb." 

©Karin Borghouts



Bij een foto van garageboxen met op de achtergrond een kerktoren vertelt Borghouts: "Ik heb soms ook ontluisterend gefotografeerd, ik ben de lelijkheid niet uit de weg gegaan." De foto van de kerk van Afsnee is dan weer net een postkaart. Afsnee is een idyllisch plekje, mensen komen speciaal in deze kerk trouwen, de kerk is ook sober van inrichting.

Huwelijk en begrafenis, de rituelen, geven de kerk nog een belangrijke functie. "Daarom wou ik dit er ook bij."

 

In de abdijkerk staat een kaart waarop de kerken aangeduid zijn. We zien hoe ver sommige kerken van het centrum verwijderd zijn.
Voor Gentenaars of voor mensen die Gent goed kennen, is het een ontdekkingstocht langs plaatsen, kerken in dit geval, die ze kennen maar waarvan ze zich niet meer bewust zijn dat ze er staan.

Karin Borghouts studeerde schilder- en beeldhouwkunst. In 1999 begon ze te fotograferen, een passie waarvan ze haar beroep  gemaakt heeft. Ze fotografeert vooral plaatsen, interieurs, stadszichten, musea en gebouwen. "Ik noem mezelf kunst- en documentair fotograaf. Ik heb een bepaalde gevoeligheid voor gebouwen, publieke en semi-publieke gebouwen zoals theaters, musea," verklaart de fotografe. "Dit is voor mij documentairefotografie. Ik vind het prettig dat dit een maatschappelijk belang heeft. Het geeft een meerwaarde aan de fotografie die ik beoefen."

De fotografe vindt het ook waardevol dat er een tijdsdocument gemaakt wordt. "Fotografie is nu heel vluchtig, iedereen fotografeert. Ik vind het belangrijk dat dit vastgelegd is door kwaliteitsfoto’s. Binnen twintig jaar kunnen we zien wat er verder van geworden is. Dingen veranderen, dit zijn geen tijdloze foto’s."  Karin Borghouts ziet dit ook als een link naar het verleden: dit religieus erfgoed is een stuk van ons verleden dat we kwijt zijn.

©Karin Borghouts

Het mooiste moment om de tentoonstelling te bezoeken, is op een zonnige dag in de voormiddag. De zon schijnt door de abdijkerkramen, het zonlicht valt op de foto van het interieur van de Sint-Pieterskerk. De zonnestralen verlengen het licht op de foto. Voor sommige tentoonstellingen worden de ramen afgedekt net omwille van die lichtinval. Maar deze kopieën hebben er baat bij.

[De tentoonstelling 'stad van morgen: 46 gentse parochiekerken om over na te denken' is nog te zien tot en met zondag 12 oktober 2014 in de abdijkerk van het STAM, met foto's van Karin Borghouts]

[Er is ook het boek '46 Gentse parochiekerken om over na te denken' door Karin Borghouts uitgegeven bij Uitgeverij Snoeck.]

Achteraan in een aparte ruimte aan een lange tafel met mapjes, folders en potloden, verneemt u meer over plannen voor herbestemmingen. Er is bijvoorbeeld een dossier over de herbestemming van de Baudelokapel. U kunt ook zelf ideeën opschrijven.