Que viva Eisenstein - Peter Greenaway

di 07/07/2015 - 13:36 * Peter Greenaway verklaart zijn liefde voor de Russische meestercineast Sergej Eisenstein met een film die het publiek uit de zaal jaagt.

que viva eisenstein peter greenaway eisenstein elmer back recensie ruben nollet

Sergej Michajlovitsj Eisenstein. De naam van de Russische cineast klinkt als een klok, ook als u geen cinemafreak bent. Van ‘Staking’ begin jaren 20 tot ‘Ivan de Verschrikkelijke’ midden jaren 40 heeft hij de filmgeschiedenis ingrijpend beïnvloed, met als hoogtepunt zijn ‘Pantserkruiser Potemkin’ van 1925. Eisenstein vervult je met diep respect en ontzag, en de manier waarop Peter Greenaway hem afbeeldt, is dan ook dubbel bizar.

Het neemt uiteraard niet weg dat de Britse regisseur op zijn minst voor een stuk gelijk zou kunnen hebben. Als je foto’s van de jonge Eisenstein bekijkt — Greenaway voert ze in zijn film geregeld zelf op — zie je effectief een ietwat papperige dertiger met een ontploft kapsel. Of hij zich ook zo kleurrijk gedroeg als de hoofdfiguur uit ‘Que viva Eisenstein’ is echter een andere vraag.

Spel met de titel

De oorspronkelijke titel van deze film luidde overigens ‘Eisenstein in Guanajuato’, een verwijzing naar het stadje in Mexico waar de regisseur eind 1930 naartoe reisde. Omdat de Benelux-distributeur vreesde dat te veel bioscoopbezoekers aan de kassa een ticketje ‘Eisenstein in Guantanamo’ zouden vragen — geen grap — werd de film omgedoopt tot ‘Que viva Eisenstein’.

Die titel past gelukkig even goed. De reden waarom de Russische meester indertijd überhaupt naar Mexico trok, was om een film te maken die uiteindelijk op zijn palmares zou belanden als ‘¡Que viva México!’. Wat we daar vandaag nog van kunnen bekijken, is helaas een onafgewerkte versie, want Eisenstein kreeg om uiteenlopende redenen niet de kans om de ambitieuze gedramatiseerde documentaire over Mexico die hij in het hoofd had ook te verwezenlijken.

Stalin, die steeds achterdochtiger werd omdat zijn gereputeerde landgenoot maar niet naar Rusland terugkeerde, dreef de druk stelselmatig op. De Amerikaanse schrijver Upton Sinclair, die samen met zijn vrouw Mary het project financierde, zag de kosten alsmaar oplopen en werd daar bloednerveus van. En Eisenstein zelf raakte in Mexico compleet in de ban van Eros en Thanatos, de eerste in de persoon van zijn begeleider Palomino Cañedo, de laatste in de vorm van de merkwaardige Mexicaanse dodencultuur.

Op sterven na dood

Peter Greenaway

‘Que viva Eisenstein’ heeft genoeg gespreksstof in huis om een bijzonder boeiende weekretraite te vullen, maar daar heeft Greenaway geen zin in. De man is schilder van opleiding en verklaart aan iedereen die het horen wil dat cinema als medium op sterven na dood is. Een van de redenen is het feit dat we verslaafd zijn aan verhaaltjes en tekst, hoewel we volgens hem alle mogelijke vertelsels al honderd keer gezien hebben.

Greenaway wil de beelden het werk laten doen, en dus overstelpt hij je van bij het begin met visuele vondsten. Oogstrelend gecomponeerde shots, heen en weer tussen zwart-wit en kleur, splitscreen, scènes afwisselen met archiefbeelden, woorden illustreren met foto’s en tekeningen, stukjes film herhalen als een echo, zwierig beweeglijk camerawerk, Greenaway schakelt van bij het begin naar de hoogste versnelling en weigert gas te minderen.

Daar heb je wel even bewondering voor, maar het duurt niet lang voor het vermoeiend wordt en de clowneske kantjes op het gestel werken. En het ergste is dat je door al die drukdoenerij onvermijdelijk de draad kwijtraakt. Wat heb je dan nog aan een film als deze?

[‘Que viva Eisenstein – van Peter Greenaway met Elmer Bäck, Luis Alberti, Maya Zapata, Lisa Owen, Stelio Savante, Easmus Slätis, Jakob Öhrman – 1u45]

Ruben Nollet
Ruben Nollet schrijft over film voor onder meer Cobra.be, deredactie.be, De Tijd, P-Magazine en CineNews. Hij is van kindsbeen af een horrorfan, wat hem in het begin de nodige nachtmerries bezorgde. Vandaag is hij echter een volstrekt evenwichtige persoonlijkheid.

Bekijk hier de trailer van ‘Que viva Eisenstein’.