Nieuwe meesters, magere tijden - Diane De Keyzer

do 05/12/2013 - 12:12 *** Diane De Keyzer schreef een omvangrijk naslagwerk over eten en drinken tijdens de Eerste Wereldoorlog.

nieuwe meesters magere tijden eten en drinken tijdens de eerste wereldoorlog non-fictie diane de keyzer rencensie joanna vanderheyden

Wat een schat aan illustraties staan er in deze omvangrijke publicatie van Diane De Keyzer. Zij weet, haar vroegere boeken bewijzen dat, hoe ze een groot publiek kan winnen voor de sociale geschiedenis. 'Nieuwe meesters, magere tijden' belooft u een samenvattend beeld te geven van het voedsel dat tijdens de bezetting al dan niet ter beschikking was in de Eerste Wereldoorlog. Dat is een veelbelovende titel waar heel wat subcategorieën onder verborgen zitten: eten, drinken, kookboeken, voedselschaarste, smokkel, feesten… Terecht schrijft de auteur : 'Dit is een boek over het meest gewone wat een mens kan doen en dat is eten. Tegelijk is die bezigheid ook van (over)levensbelang en wordt ze bijzonder op het moment dat een boterham met boter, een simpele patat met melksaus, koffie met suiker en melk er niet meer zijn'. Leed dat gevoeld wordt bij de soldaten aan het front, maar evengoed of sterker bij veel - niet alle – vrouwen, kinderen en ouderen in oorlogsgebied.

Wandelend door de Kruidtuin in Brussel ziet Karel Van de Woestijne de kolen midden de rozen staan. 'Het is als heiligschennis. Wie echter alleen ogen heeft moet bekennen dat het mooi is, en wie niets heeft dan een maag : kolen zijn zo groot, en rozen zo klein, dat men de tweede licht voor de eerste vergeet'.

Verrassende notities

Meer dan genoeg invalshoeken om een interessant boek uit te geven en vol overgave werd er gezocht naar materiaal om het geheel te stofferen. Daarbij vallen enkele ego-documenten toch wel op. Er zijn de ontroerende, naïeve tekeningen, in het prachtig geïllustreerde dagboek van de zussen Marguerite en Gabrielle Ghyoot, naast de met precisie getekende oorlogsbeelden in het dagboek van dokter Van Haelst. Beide dagboeken zijn visuele pareltjes, geschreven door gegoede burgers; voor de lezers van 'Nieuwe meesters, magere tijden' verrassende historische bronnen. De met kalligrafische schoonheid genoteerde oorlogsrecepten van de familie De Brabandere of van Marthe Rossel ogen niet alleen mooi maar, hoe ongelofelijk dit ook moge klinken, ook lekker.

Diane De Keyzer weet dat het ijzersterke observatietalent van Virginie Loveling, de genadeloze pen van Karel Van de Woestijne of de scherpe blik van Jozef Muls het bronnenmateriaal duiden en verfijnen. Daarnaast honoreert ze het onderzoekswerk van historicus Peter Scholliers, een autoriteit in deze materie. Dat vrouwen een vooraanstaande plaats krijgen in dit boek is niet verbazend. Creatief en vaak strijdlustig gaan ze op zoek naar eten. Zeker wanneer het schaarse eten richting Duitsland gaat, vanaf 1916 de landbouwproductie door de Duitsers wordt opgeëist en vanaf 1917 de voedselprijzen ongeziene hoogtes bereiken. Ook aan de werking van het Amerikaanse Commission for Relief of Belgium en het Nationaal Komiteit voor Hulp en Voeding schenkt de auteur heel wat aandacht.

Een kast met veel deurtjes

Jammer dat het stevig gedocumenteerde 'Nieuwe meesters, magere tijden' zich tientallen pagina's lang verliest in een overvloed aan, weliswaar relevante oorlogsinformatie, die het hoofdthema, de voedselproblematiek tijdens de Eerste Wereldoorlog, versluiert. Is het hier echt nuttig om de vluchtelingen en hun ernstige asielproblemen nog eens uitvoerig te beschrijven? Krijgen de oorlogservaringen van Nel en Rik Wouters daardoor geen 'monografisch' karakter? Daarnaast raakt ook een aanzienlijk deel van het met zorg geselecteerde materiaal verstopt in een kast met tientallen deurtjes en snak je als lezer geregeld naar 'samenvattende vluchtheuvels' waardoor een en ander geordend raakt en dus kans maakt om in het geheugen gestockeerd te blijven.


Journaliste Diane De Keyzer is een geboren verteller. Voor haar geen doorwrochte literaire zinnen maar helder geformuleerde, korte gedachten. Een kwaliteit die, zo lees ik, doorgegeven werd van grootmoeder op kleindochter en waar de auteur trots en liefdevol aan terugdenkt. Haar grootmoeder langs vaderskant haalde niet alleen herinneringen boven aan haar persoonlijke vluchtroutes en overlevingskansen. Ze legde ook de kiemen voor de levenslange belangstelling van de auteur voor geschiedenis 'van de kleine man' en de Eerste Wereldoorlog. Dit boek kun en hoef je niet in een trek te lezen. Je volgt 's avonds een scenario dat Diane De Keyzer zelf aangeeft : 'Het mooiste moest nog komen, gezellig bij elkaar in het grote bed. Daar opende peet haar verhalendoos'. En dat is nu wat de kleindochter ook doet !


 

Joanna Van der Heyden
Joanna Van der Heyden werkte als presentator/producer voor Klara en voorlopers. Daar maakte ze o.m. bijdrages over cultuur- en politieke geschiedenis. Ze was de vrouwenstem van Histories.

['Nieuwe meesters, magere knechten. Eten en drinken tijdens de Eerste Wereldoorlog' - Diane De Keyzer. Uitgeverij Van Halewyck, 2013. 376 p.]