Omloop van de slagvelden - Frank Becuwe

do 05/12/2013 - 11:12 **** Nog geen half jaar na de Eerste Wereldoorlog was er opnieuw heroïek, durf, (over-)moed en pijn te bespeuren in dezelfde regio: in zeven etappes trok een peloton door de verwoeste gewesten in de 'Omloop van de slagvelden'. Frank Becuwe haalt bijna 100 jaar na datum die (onbekende) koers van onder het stof. Vanuit een vredesideaal, vanuit een verteldrang, vol herinneringen. En hoe!

omloop van de slagvelden frank becuwe WO I eerste wereldoorlog wielrennen recensie peter decroubele

 

"Nooit, bij menschen geheugen, was een koers lastiger en gruwelijker; nooit wrocht hij moorddadiger op het gemoed en de lichaamlijke gesteltenis van een rijder." Geschreven door Karel Van Wijnendaele, de vader van de Vlaamse wielerjournalistiek, de eerste mercantilist-koersorganisator ook.

Het moet inderdaad nogal een onderneming zijn geweest: ploegen en ploeteren op een fiets, langs plaatsen waar bloed was gevloeid. Langs oorden van pijn en ellende, dood en droefenis. Veel van de deelnemers aan de wedstrijd waren zelf frontsoldaten geweest. Onvoorstelbaar dat je dat sportief geweld nog uit je benen wringt. Na al heel wat jaren van ontbering en tegenspoed durfden de heren het aan om zich te meten, op krakkemikkige wegen in gehavende en gebombardeerde regionen. In bar weer.

Meer dan een wielerboek

Frank Becuwe is een historicus met een voorliefde voor bieren en brouwerijen, de Westhoek en erfgoed. Vanuit zijn krijtlijnen bouwt hij ook dit boek op. Het traject van de helse omloop wordt bekeken, van in Straatsburg over Luxemburg, naar Brussel, Brugge, Lille, Amiens, Parijs en zo terug naar de Elzas. Alle etappes tot in de details besproken: de aankomsttijden, de renners, de incidenten onderweg. Het is een aaneenschakeling van koersverhalen, maar die dienen vooral als kapstok om meer te vertellen over de oorlogswonden die zijn geslagen op het parcours. Zeer mooi gedocumenteerd is het, met talloze foto’s uit die tijd, stille en verstilde getuigenissen van de waanzin van de oorlog. Zeer interessant en verrijkend zijn de historische schetsen die gaandeweg passeren, als tussenflappen in het boek. Kunstukjes van geschiedschrijving: onder meer over het begin van de oorlog, de slagen aan de Aisne en de Marne, de bloedige slag bij Verdun, het offensief in Champagne en zo meer. Zeg maar een mini-overzicht van de grote wapenfeiten uit 14-18.

Het boek is meer dan een wielerboek. Veel meer. Het is geen roman, geen historie waar je zo door walst. Neen, het is een kijkboek met mooie plaatjes van donkere momenten. Ze tonen de lelijkheid van het offensief, de hakbijl van de oorlog, de waanzin van het wapengekletter. Verweven met koersverhalen die in geen jaren lijken op de machinerie van het hedendaagse wielrennen.

87 moedige coureurs

Auteur Becuwe verklaart niet eens een koersfanaat te zijn. Behalve Parijs-Roubaix en de Ronde van Vlaanderen, de folietjes van de Flandriens, heeft ie niet zoveel met de koers. Wat hem wel beroert, is de historische dimensie van de Omloop van de Slagvelden. De “pedaalstampers” zijn zij die blijven beuken. Om te winnen, om naam te maken, maar ook om de negen miljoen getroffenen te herdenken.

Exact 87 kerels vol moed, “les coureurs de l’impossible”, onder wie zelfs een Tunesiër. Bijna 2.000 kilometer op een fiets, door weer en wind. Maar 21 van hen kwamen aan, en het podium werd bemand door drie Flandriens, met Charles Deruyter als winnaar. Die voor die tijd aanzienlijk wat prijzengeld wist te vergaren. Zoals Becuwe schrijft: “Velen zagen het wiel van de fiets als een rad van fortuin”. Hun heldendaden leveren ook een reeks biografische nota’s op, dat alleen al schetst een beeld van die tijd, van hoe koers een vlucht was uit een anders vaak ellendig bestaan.

Becuwe laat zich niet strikken door ellenlange heldenverhalen, door romantische geschiedschrijving of door interpretaties van hoe het zou kunnen geweest zijn. Neen, de vele verwijzingen naar geciteerde literatuur en de lange reeks voetnoten wijzen erop hoe doorwrocht dit werk is. Dit is miniatuurwerk, alles uitgeplozen en gecheckt. En bovenal sleept het verhaal je mee. De 'Omloop van de Slagvelden' grossiert in mooie vormgeving, met de juiste foto’s en de juiste duiding, in heroïek, maar ook in tragiek. Melancholie met een angel. Het is koers, maar koers die is opgehangen aan één van de donkere periodes die onze contreien hebben gekend.

We zijn er uit geraakt, vrede is een verworven iets geworden in West-Europa. Maar daarvoor zijn wel miljoenen zielen gevallen. En hebben ergens tussenin 21 dappere renners een waanzinnige tocht tot een goed einde gebracht. Net zoals Frank Becuwe zijn boek tot aan de aankomst heeft geleid. Interessant, meeslepend, stijlvol en verhelderend, het zijn adjectieven die je niet op elk boek kan kleven. Maar dit is een aangename introductie tot de vele herdenkingen die ons de komende maanden en jaren zullen overspoelen.

“Van een leger felle kampioenen, in blinkende wapenuitrusting rest nog slechts een escadron peerdemannen, waaronder er dan nog velen manken”. Voor wie van wielrennen houdt, of geschiedenis, of oorlogsverhalen of authentieke fotografie is dit boek een absolute aanrader. Een omloop naar de boekhandel waard! Op de fiets, waarom niet?

Peter Decroubele
Peter Decroubele was jarenlang sportjournalist voor de radio, maakt nu vooral reportages voor nieuws en duiding, is wild van comedy, cultuur, sport en het Vaticaan en schrijft ook voor deredactie.be

[Omloop van de slagvelden van Frank Becuwe is uitgegeven bij Davidsfonds]