Ten oorlog - Onder ogen zien

do 30/05/2013 - 09:40 'Ten oorlog' is het boek van de TV-reeks van Arnout Hauben, en brengt zijn tocht van de Noordzee tot Gallipoli nog meer tot leven. Wie de begraafplaatsen en de landschappen van WO I zelf wil gaan bekijken, heeft veel aan de reisgids 'Onder ogen zien'.

eerste wereldoorlog WO I ten oorlog arnout hauben johanna spaey jonas van thielen mikhael cops piet chielens onder ogen zien bart debeer steven slos

Fragment uit 'Ten oorlog' in Griekenland

Met Arnout Hauben, Jonas Van Thielen en Mikhael Cops. 8ste aflevering, Griekenland.

Van de Noordzee tot Gallipoli

Waarom moeten we de soldaten van de Eerste Wereldoorlog gedenken ? Een van de vele vragen waarop Arnout Hauben aan het einde van zijn reis langs het front, van de Noordzee tot Gallipoli, een antwoord hoopte te vinden. Hij ging niet alleen, maar trok samen met z’n reismakkers Jonas Van Thielen en Mikhael Cops 'Ten Oorlog'. "En al bij onze eerste stappen weet ik dat dit een bijzonder avontuur zal worden", schrijft Arnout via de pen van Johanna Spaey. Een bijzonder avontuur… het leek wel of ik hun grootvaders of overgrootvaders in 1914 bij het begin van de Eerste Wereldoorlog hoorde.

Verwonderd en respectvol

Voorkennis had dit trio nauwelijks maar – gelukkig – was er Piet Chielens, coördinator van het In Flanders Fields Museum om de jongens op weg te zetten, want de tocht is vol historische gevaren en de blik moet op scherp gezet worden voor een herontdekking van het landschap. Negen afleveringen hadden ze nodig om de frontlinie in een TV reportagereeks in beeld te brengen, waarbij verleden en heden mekaar in evenwicht hielden. Hun verwondering bij het ontdekken van nauwelijks genezen oorlogswonden en amper verdwenen getuigen bleek groot en oprecht. En de felheid waarmee de tachtig herdenkingspaaltjes de grond ingeklopt werden, leverde een bewijs van hun respect voor de grote en kleine helden van het slagveld.

De basics, helder verteld

Het (VRT) Eén publiek waardeerde – en de kijfcijfers zijn duidelijk - dit verslag van de voettocht en het krijgt met het boek ook nog een papieren doorslag van de reiservaringen. Arnout noteerde zijn belevenissen en emoties zorgvuldig en ongepolijst. Ten Oorlog of de Eerste Wereldoorlog voor beginners beantwoordt de basisvragen voor wie nauwelijks belangstelling had of heeft voor het conflict en voor wie de televisiereeks een kennismaking betekende. Zelfs de bibliografie kreeg met de titel ‘voor wie meer wil weten’ een makkelijke entree voor de hongerige lezer. De heldere kaarten, de tijdslijn, de vele foto’s van de jonge helden in ernstige maar daarnaast amusante (ook dat kan) omstandigheden vervolledigen het verslag en zorgen ervoor dat het boek - in spreektaal - dezelfde televisiekijker zal bekoren: het lijkt wel of Arnout Hauben zélf zijn verslag voorleest.

Zelf op weg

U kunt met ‘Ten Oorlog’ op schoot rustig thuis blijven. Dat is nu net wat Bart Debeer en Steven Slos niet willen. De titel van hun boek geeft u een opdracht: week u los uit uw vertrouwde omgeving en ga op stap. ‘Onder ogen zien’ dwingt u het conflict van naderbij te bekijken, door de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog te bezichtigen. Ook deze auteurs lezen het pijnlijke verhaal van het conflict af aan de littekens achtergelaten in de steden en het landschap. Na een leesbare inleiding, het hele boek is trouwens geschreven in een klare, zakelijke stijl, begint de tocht.

De af te leggen weg van Nieuwpoort naar Verdun, op maat van de geïnteresseerde leek, krijgt een prelude met een stop in Luik, Leuven en de Martelaarsteden. Het zijn plekken die van bij het begin van de oorlog diep getekend worden door de Duitse terreur. Het leeuwendeel van ‘Onder ogen zien’ is voor de stad Ieper en de Ieperboog met de zo kenmerkende monumenten, begraafplaatsen en strategische plekken. Terecht, de complexiteit en de ellende van het slagveld zijn nergens zo goed voelbaar. Met het afsluitende deel waarin de Westhoek via tien hoogtepunten beschreven wordt lijkt het wel alsof Debeer en Slos mogelijke twijfelaars of sceptici willen motiveren om toch een confrontatie met het oorlogsgebied te willen aangaan; hoe weinig tijd er ook beschikbaar is.

Het duo zorgt ervoor dat u de weg niet kwijt raakt en dat u zeker een bezoek brengt aan de niet te missen monumenten en sites op het parcours. Ook de hel van de Somme en het dieptepunt van de Slag bij Verdun krijgen de pijnlijk verdiende aandacht.

Praktische gids voor de oorlogstoerist

Dit is een reisgids met een heldere, praktische structuur waarbij wordt uitgegaan van een bezoek aan de verschillende regio’s mét de auto. Niet onbelangrijk want ‘Onder ogen zien’ is een zwaar boek – in de letterlijke betekenis – d.w.z. niet echt een gidsje voor in de rugzak van de wandelaar. Kaarten, bezienswaardigheden en af te leggen routes worden duidelijk gemarkeerd en aangevuld met informatie voor de veeleisende eigentijdse elektronisch gestuurde oorlogstoerist.

En dan zijn er nog de vele indrukwekkende en aangrijpende oude foto’s. Ze worden afgewisseld met nieuw beeldmateriaal waardoor ook de ongeoefende lezer makkelijk kan vergelijken. De informatieve inlassen over o.m. de loopgravenkaarten of de nieuwe wapens (machinegeweren) geven relevante én essentiële informatie mee en af en toe krijgt ook een kunstenaar de kans zijn oorlogservaringen te delen … ‘Onder ogen zien’ is doordacht, actueel en praktisch en gaat ervan uit dat, met een degelijke handleiding, iedereen de relicten van de Eerste Wereldoorlog kan ontdekken.

Joanna Van der Heyden

[Ten oorlog. Een reis langs het front van WO I van Arnout Hauben en Johanna Spaey is uitgegeven bij De Bezige Bij Antwerpen, ism VRT-één, Productiehuis De Chinezen en In Flanders Fields Museum Ieper,  269 blz]

[Onder ogen zien. Gids naar de slagvelden van Wereldoorlog I van Bart Debeer en Steven Slos is uitgegeven bij Borgerhoff & Lamberigts, 287 blz]