Tweede persoon enkelvoud - Sayed Kashua

do 03/05/2012 - 08:39 **** Een roman over een huwelijkscrisis, maar ook over de discriminatie van Arabieren in Israël. Sayed Kashua is er zelf één van. Opmerkelijk genoeg houdt Israël van deze auteur-journalist-tv-maker.

sayed kashua tweede persoon enkelvoud israël arabier palestina tolstoj kreutzersonate

Forever scared

Een fragment uit de docu over de Arabisch-Israëlische schrijver Sayed Kashua, waarin hij zichzelf voorstelt.

Een populaire Arabier... in Israël

 

 

Sayed Kashua is een fenomeen. Hij is een 37-jarige Palestijn met de Israëlische nationaliteit, die -als Arabier- schrijft in het Hebreeuws. Het maakt hem niet overal even populair, maar Israël houdt van hem.

Sayed Kashua is niet alleen schrijver, journalist en columnist – hij heeft een wekelijkse column in de Israëlische krant Haaretz. Als televisiemaker schreef en bedacht hij ook de satirische sitcom ‘Arab Labor’ die op de Israëlische televisie in primetime (!) een waar succes is. Voor 'Tweede Persoon Enkelvoud' ontving hij in Israël de prestigieuze Bernstein-prijs.

De advocaat

In Tweede Persoon Enkelvoud vertelt  ‘een’ advocaat zijn verhaal. Het hoofdpersonage is naamloos, maar zijn Arabisch-Israëlische identiteit – een Palestijn die staatsburger is van Israël (20% van de bevolking) – bepaalt zijn hele leven en zijn hele ‘zijn’. De advocaat maakt een pijnlijke huwelijkscrisis door. Zijn leven is een eeuwige zoektocht, hij voelt zich niet goed in zijn vel en z’n huwelijk is na de geboorte van zijn kinderen vastgeroest in de dagelijkse sleur.

Het wordt alleen maar erger wanneer de advocaat op een dag een antiquarisch exemplaar koopt van De Kreutzersonate van Tolstoj. In het boek vindt hij een briefje met het handschrift van zijn vrouw dat zegt ‘Ik wilde je bedanken voor gisteravond, het was fantastisch. Bel je me morgen?’. De Palestijn wordt overmand door jaloezie. Hij begint aan een waanzinnige zoektocht naar ‘de waarheid’.

De welzijnswerker

De andere verteller is een jonge maatschappelijke werker in de verslaafdenopvang in Oost-Jeruzalem. Ook hij is een Arabische Israëli. Na zijn werkuren zorgt de welzijnswerker ook nog voor Jonathan, een joodse jongen die thuis in een coma ligt. Wat begint als een saaie baan die niet eens goed betaalt, ontwikkelt zich naar een nieuwe ontdekking die een ware passie wordt, en méér. De welzijnswerker is met een stagiaire van zijn werk naar een Arabisch studentenfeest geweest en krijgt van haar een lief bedankbriefje, ondanks zijn ietwat eigenaardig gedrag die avond.

Langer groen voor joden dan voor Arabieren

Het verhaal van Sayed Kashua is een traditionele roman over een huwelijk in crisis, over een relatie die dreigt te ontsporen omdat man en vrouw elkaar als vanzelfsprekend ervaren. Maar Tweede Persoon Enkelvoud is ook veel meer. De roman is doordrongen van de problematiek van Arabische Israëli's, ze voelen zich behandeld als tweederangsburgers in Israël. Elke dag is er dat eeuwige minderwaardigheidsgevoel, de complexen zijn alomtegenwoordig.

Eén keer per maand komen de advocaat en zijn vrouw samen met vrienden voor een diner, dat altijd gepaard gaat met een discussie waarvan het onderwerp op voorhand is vastgelegd, zoals 'het nationaal bewustzijn in het onderwijs en het ontbreken van het Palestijns narratief in het onderwijsprogramma voor Arabische burgers…'. Cynisch vertelt de advocaat dat hij met zijn vrienden zo de schijn van geleerdheid wil ophouden, omdat ze 'diep in hun hart wisten dat ze onderdeden voor de meesten van hun joodse collega's'. De frustratie van veel Arabische Israëli’s gaat niet alleen over de grote thema’s, maar ook over de kleinste aspecten van het dagelijks leven. 'Voor elke vijf minuten groen licht die de joodse auto's uit oostelijke richting kregen - .... - kregen honderdduizenden Arabische inwoners een halve minuut'.

Tegenstrijdige frustraties

De advocaat voelt zich minderwaardig ten opzichte van de joden en ronduit slecht tegen opzichte van Palestijnen die niet het ‘voorrecht’ hebben van een Israëlisch paspoort. Als hij ‘s ochtends op weg is naar zijn kantoor in het joodse West-Jeruzalem, ziet hij de Palestijnse bouwvakkers bedelen om werk. Hij lijkt zich te schamen voor zijn - in vergelijking- luxueuze levensstijl. Hij voelt zich ongemakkelijk en verantwoordt zijn status voor zichzelf door te zeggen dat toch iemand de inwoners van Oost-Jeruzalem en de omliggende dorpen moet vertegenwoordigen in de rechtbanken. Want de Israëlische overheid erkent wel de diploma's van de Arabische Israëli's, maar niet die van Oost-Jeruzalemmers (die officieel Palestijn zijn).

Frustraties heeft hij ook ten opzichte van zijn kinderen. Hij vindt dat hij hen niet goed genoeg kan voorbereiden op een evenwaardig leven in Israël. De advocaat wil dat zijn kinderen naar een joods-arabische gemengde school gaan, "zodat zijn kinderen daar de westerse cultuur in zich zouden opnemen, dat ze van hun joodse klasgenoten dingen zouden leren die hun ouders hun niet konden bijbrengen". Tegelijkertijd heeft hij het gevoel dat hij z'n kinderen als een soort van spion uitzet in het hart van een vreemde cultuur. Die dualiteit is permanent aanwezig. In zijn hoofd, in zijn werk, in zijn huwelijk en in zijn vaderschap.

Een Arabier in het Hebreeuws

Sayed Kashua put inspiratie uit zijn eigen leven en zijn eigen ervaringen. Hij werd geboren in Tira, een Arabisch dorp in Israël. Toen hij 14 was, moest hij van zijn ouders naar een joodse kunstschool, op internaat in Jeruzalem. Geen evidente verandering in het leven van een Palestijnse tiener.

Hij leerde er vlekkeloos Hebreeuws en koos er uiteindelijk voor om in die taal te schrijven. Zijn Arabisch is niet zo zuiver, zo verklaart hij zelf, en uiteindelijk zijn Hebreeuwstaligen zijn doelpubliek. Hij wil hen uitleggen hoe het dagdagelijkse leven van Palestijnen is – of ze nu Israëli zijn of niet. Kashua brengt zijn boodschap met veel humor en cynisme, in zo’n vorm dat het door veel joden erg gesmaakt wordt. 

Sitcom

Kashua bedacht en schreef ook ‘Arab Labor/Arabische Arbeid’, een satirische sitcom voor de Israëlische commerciële zender Channel 2 over een jong Arabisch gezin in Jeruzalem dat zich probeert aan te passen aan z’n joodse omgeving.

Over deze opmerkelijke auteur werd in 2009 een documentaire gemaakt ‘Sayed Kashua: forever scared’. Daarin maak je kennis met de gedrevenheid van deze man, die z’n hele leven in het teken stelt van zijn eigen identiteit, die van een Arabische Israëli.

Lokaal en universeel

Tweede Persoon Enkelvoud is bijzonder vlot en slim geschreven. Het verhaal van de advocaat en de welzijnswerker neemt je meteen mee en slorpt je op. Je kan je verliezen in de drang van de advocaat om te weten wat het briefje in het tweedehands boek precies betekent. De verwevenheid van de twee levens brengt een crisis tot leven die niet ongewoon is, die herkenbaar is en bijzonder menselijk. Warm beschreven, begripvol en toch vaak ook excentriek, met uiteindelijk een knappe uitkomst.

Tegen de achtergrond van de dagelijkse realiteit van een Arabisch leven in Jeruzalem is deze roman van Sayed Kashua een pareltje dat niet alleen begrip oproept voor veel voorkomende relatieproblemen, maar de lezer ook in aanraking brengt met specifieke regionale problemen die lokaal, maar tegelijk ook heel universeel zijn.

Inge Vrancken

[Tweede persoon enkelvoud van Sayed Kashua is uitgegeven bij Anthos]