Plantaardig - Th.C.W.Oudemans

ma 15/06/2015 - 15:27 * Th. Oudemans houdt een verward en verwarrend betoog voor meer aandacht voor de plant in onszelf.

boek recensie plantaardig vegetatieve filosofie th c w oudemans geerdt magiels planten

In een bizar boek stelt een filosoof dat ons denken ‘plantaardig’ is of zou moeten zijn. Een verward en verwarrend betoog voor meer aandacht voor de plant in onszelf.

Plantkunde

De filosoof met ruste Th. Oudemans, creator van een eigen botanische bomentuin in het Groningse Wedde, schreef met ‘Plantaardig’ een origineel, maar hoogst curieus boek. Planten en bomen zijn, aldus Oudemans, geen geestloze, biologische automaten, te onderscheiden van mensen met bewustzijn. Alle levensvormen zijn "complexe systemen die voortdurend energie moeten opnemen, die energie moeten verwerken tot arbeid ten behoeve van het overleven, en als onbruikbare rest moeten afstoten." Ze hebben ook allemaal een onvermijdelijk eindpunt. Ze gaan allemaal dood, want "complexe organismen zijn er, als het ware, om dood te gaan." Tot zover niets nieuws. Dat staat in elk handboek biologie. Ook Oudemans’ pleidooi voor het herwaarderen van planten als organismen met hun eigen vorm van intelligentie en met een fundamenteel belang voor het leven op aarde is niet nieuw en elders beter en nauwkeuriger beschreven. Zijn doel om de planten als ondergeschoven kneusjes van de biologische wetenschap te herwaarderen is lovenswaardig. Met die boodschap hinkt hij echter meer dan twee eeuwen achterop.

Fotosynthese

Al in 1780 beschreef Jan IngenHousz, een landgenoot van Oudemans, hoe het leven op aarde onlosmakelijk verbonden is met de centrale rol van het plantenrijk om alle andere organismen via hun fotosynthese van zuurstof te voorzien. Eigenaardig dat Oudemans zijn illustere voorganger niet vernoemt. Verder put hij op superieur onduidelijke wijze uit een hedendaags standaardwerk over het belang van de fotosynthese. Wie echt in het ecosysteembelang van de planten geïnteresseerd is, kan beter Oliver Mortons ‘Eating the Sun’ zelf lezen.
Oudemans schrijft echter geen biologieboek, maar wil de filosofie op een hoger plan heffen. Hij wil zelfs Darwin overstijgen in een soort hyperdarwinisme. Het darwinisme zelf is hem nog niet darwinistisch genoeg. Wij denken niet over de natuur, zoals Darwin meende, maar "denken en spreken volledig in de natuur." Het is geweldig dat een filosoof zich zo diep interesseert in de biologie, jammer alleen dat hij erin ten onder gaat. Zijn "vegetatieve filosofie" is een weelderige vorm van pseudo-filosofie die verdrinkt in namaakuitleg.
 

Groene quatsh

"Uiteindelijk staat het niet vast dat de boom tegenover mij er voor mij is en niet voor zichzelf, in een spel van over en weer waarin ik betrokken kan raken - of niet. Misschien heb ik een boom die ik beheers of beheer al laten vallen, namelijk als levend wezen dat zich ten overstaan van mij bevindt zonder dat ik dit in mijn willen of kennen kan incorporeren." Oudemans flirt hier met Heidegger (Hei-degger, ook plantaardig). Het is een typisch citaat dat duidelijk maakt hoe onduidelijk Oudemans zich uitdrukt.
Volgens mensen die het werk van deze filosoof kennen, is dit boek zijn meest toegankelijke. Voor de nuchtere buitenstaander doet dat het ergste vermoeden over zijn eerdere werk. Maar het moet gezegd, dit boek is rijk geïllustreerd. Hoewel vaak niet duidelijk is waarom een bepaalde illustratie op een specifieke pagina staat. Oudemans heeft iets met de douglasspar en hij heeft zijn collectie foto's van die dennenbomen over het hele boek uitgesmeerd.
 

Doolhof

Het boek bestaat voor zeker de helft uit boeiende wetenswaardigheden over planten en mensen. Het is echter haast onmogelijk om te onderscheiden waar waarheid en verdichting in elkaar overgaan, laat staan hoe juist Oudemans' interpretatie van de biologische feiten wel is. Zijn klimaatscepticisme en zijn verzet tegen 'botanisch racisme' zijn meer het gemopper van een 'grumpy old man' dan ernstig te nemen overwegingen van een kritisch en nauwgezet denkend filosoof.
Zo lijkt de lelijke cover, een botanische doolhof in de vorm van een menselijk brein, misschien wel te suggereren dat Oudemans verloren gelopen is in het labyrint dat zijn denken van de natuur gemaakt heeft.
 

Geerdt Magiels
Geerdt Magiels is bioloog en filosoof en schrijft over het brede spectrum van mens & werkelijkheid, van kunst tot wetenschap, o.m. voor Cobra.be, Radio 1 en De Standaard.