Mineke Schipper - Bloot of bedekt

do 28/05/2015 - 08:21 **** Een moslima met een hoofddoek... daar stellen we ons vragen bij. Doen we dat ook bij een joodse man met een keppel? En staan we nog wel eens stil bij wat de Victoriaanse preutsheid was? Minneke Schipper gaat in 'Bloot of bedekt' op zoek naar de geschiedenis van schaamte, kuisheid, openhartigheid en durf.

mineke schipper bloot of bedekt schaamte kuisheid non-fictie recensie joanna vanderheyden

De titel van dit boek lijkt, op het eerste gezicht, niet mis te verstaan. Ofwel ben je bloot, ofwel je bent bedekt… het is het een of het ander. Mineke Schipper, de belezen literatuurwetenschapper en interculturaliste, brengt je vlug op andere gedachten. De vrijheid om te kiezen is eerder beperkt. En heb je gekozen, dan blijken er, bedekt of niet, een rist veeleisende spelregels te respecteren. “Afhankelijk van tijd, cultuur en religie kan in principe elk bedekt of onbedekt lichaamsdeel een beladen betekenis krijgen.”

'Het vlees in beweging'

Mineke Schipper nodigt de lezer uit voor een ambitieuze reis waarbij ze graag verwijst naar de culturen waar ze gewoond en gewerkt heeft. Naast Europa leerde ze Afrika en China beter kennen. Teruggaan naar de homo sapiens, ca. 1,6 miljoen jaar geleden, is nog avontuurlijker en toch brengt deze voorloper van de mens het blootlopen in de gevarenzone: hij gaat rechtop lopen waarbij de geslachtsdelen kwetsbaar worden én vooral de seksuele opwinding (te) duidelijk zichtbaar. Met een peniskoker of een touwtje houden mannen die drift onder controle en de eikel onzichtbaar; een opdracht voor elke man.

Hoe complex de kledingontwikkelingen in de tijd ook zullen verlopen, de verantwoordelijkheid om met die mannelijke begeerte niet te koop te lopen, zal alsmaar meer evolueren én bij de vrouw worden gelegd. Haar uitgebreid - onder controle te brengen - arsenaal aan verleidingsattributen is eindeloos, van golvend haar over priemende borsten tot ronde billen. Of wat te denken van een opwindende vrouwennek of -hiel. Kuisheidsgordels of sluiers vervangen de mannelijke zelfbeheersing.

Religie als bedekkende geschiedenis

Nadat Adam en Eva van de verboden vrucht gegeten hebben, worden ze zich bewust van hun naaktheid en worden ze overvallen door schaamte. “Het gegeven van schaamtevolle naaktheid is tot in de details uitgewerkt in religieuze voorschriften en wetgeving voor latere gelovigen.”

Het is ontnuchterend de overeenkomsten van de kuisheids- en kledingvoorschriften van 'joodse rabbijnen, christelijke kerkvaders en islamitische overleveraars' vast te stellen. Je zou kunnen vermoeden dat zowel de Bijbel als de Koran daaraan veel aandacht besteedt en dat doen ze net niet. Integendeel, de regels zijn van een latere datum en getuigen van een sterke wederzijdse beïnvloeding. “De sluier werd als hoofdbedekking in de loop van de zevende eeuw in de Arabische cultuur geïmporteerd vanuit Syrië, waar moslims die het land veroverden, deze vorm van bedekking afkeken van de christelijke elite in dat land.”

In patriarchale samenlevingen, waar de seksuele eerbaarheid van de vrouw verbonden wordt aan die van de familie, is zedigheid een kostbaar goed. De vestimentaire gevolgen laten zich raden. De eigentijdse lezer laat best zijn - wat meewarige zelfvoldane - glimlach verdwijnen. Hij heeft zich ongetwijfeld bevrijd van de strenge religieuze regels, maar was al te makkelijk bereid ze in te ruilen voor niet minder rigide modevoorschriften...

Van flashers en streakers...

De wereld toont zich de voorbije decennia minder angstig wanneer het om bloot gaat. Naakt lopen lijkt ideaal te zijn om er een boodschap mee uit te dragen of luidkeels te protesteren én gehoord te worden. Zoals de Tunesische Amina Sboui en haar topless foto met op haar lichaam de tekst : “Mijn lichaam is van mij en niemands eer hangt ervan af.” Goed voor een revolutie op de sociale media en een levensbedreigende fatwa. En er valt best nog wat te negociëren. De Indonesische provincie Atjeh voerde in 2013 een nieuwe wet in tegen het wijdbeens zitten van vrouwen achter op de motorfiets. En in de westerse wereld ergeren vrouwen zich aan manspreaders, 'wijdbeense' mannen, in het openbaar vervoer.

Aankleden of uitkleden

Mineke Schipper weet hoe het vrouwen vergaat in de wereldgeschiedenis. Haar omvangrijk oeuvre levert daarvan het bewijs. In ‘Bloot of bedekt’ neemt ze mannen mee op. Het boek offreert een verbazingwekkende mix van anekdotes, citaten en vooral historische duiding. Nog voor je erin leest, weet de inhoudstafel je uitermate te prikkelen door beloftevolle en suggestieve titels. Glimlachen doe je als lezer meer dan eens. Een intrigerend informatief boek waarin elke lezer zichzelf af en toe tegenkomt, niemand ontsnapt eraan. Pakkend, soms onthutsend en altijd integer!

Joanna Van der Heyden
Joanna Van der Heyden werkte als presentator/producer voor Klara en voorlopers. Daar maakte ze o.m. bijdrages over cultuur- en politieke geschiedenis. Ze was de vrouwenstem van Histories.

['Bloot of bedekt. Van Niets om het lijf naar strak in het pak' - Minke Schipper. Amsterdam, Prometheus Bert Bakker, 2015, 277 blz.]