Britse 'Queen of crime' overleden

vod
za 02/05/2015 - 17:06 Ruth Rendell is overleden. Zij was een van de grootste misdaadauteurs aller tijden, met vooral oog voor de menselijke psyche. Begin dit jaar was ze in kritieke toestand in het ziekenhuis opgenomen na een beroerte. John Vervoort brengt een warme hommage.

Spraakmakers - Ruth Rendell

Monica Moritz praat met de schrijfster Ruth Rendell. De auteur heeft dan al zestig thriller- en detectiveromans op haar naam staan. Daarnaast schrijft ze ook nog andere soorten boeken onder haar alias Barbara Vine. Rendell is zelfs in de adel verheven. Voldoende stof dus voor een babbel met deze kranige barones. (Spraakmakers, 21 november 2004)

"Het is met grote droefheid dat de familie van auteur Ruth Rendell, barones Rendell van Babergh, CBE, moet aankondigen dat ze op 2 mei om 8 uur in Londen is heengegaan." Met die woorden heeft de agent van Rendell het overlijden van één van de meest succesvolle Britse crimischrijvers aangekondigd.

 

Beter dan Agatha Christie

De bekendste en meest succesvolle vrouwelijke misdaadauteur is zonder twijfel Agatha Christie (1890-1976) maar de béste vrouwelijke misdaadauteur is zonder twijfel Ruth Rendell. Ruim een halve eeuw -ze debuteerde in 1964- heeft een reeks van goed zeventig misdaadromans geschreven waarvan er geen enkele minder is dan goed, een aantal uitstekend en een paar briljant. Ze heeft minstens één keer alle belangrijke prijzen voor misdaadliteratuur gewonnen en werd in 1997 door Tony Blair, die ze actief steunde tijdens zijn verkiezingscampagnes, in de adelstand verheven. Vanaf toen droeg ze titel Barones Rendell of Babergh, naar de streek in Suffolk waar ze woonde.

In the House of Lords

Die titel gaf Rendell toegang tot het Hogerhuis, een rol die ze met verve speelde. Ze verhuisde er zelfs speciaal voor naar Londen. Jarenlang woonde ze de meeste vergaderingen bij, was een van de actiefste leden, stelde vele kritische vragen en toonde een sterke bekommernis voor de grote problemen van deze wereld. Vooral milieuvraagstukken trokken haar aandacht. Ook zorgde zij ervoor dat een wet tegen genitale verminking bij vrouwen strenger werd. Ze liep vaak mee in betogingen en was niet te beroerd om zich af en toe te laten vastketenen aan de hekken van allerlei overheidsgebouwen, bijvoorbeeld toen ze mee betoogde tegen de wapenwedloop. Ze steunde de Labourpartij van Tony Blair met genereuze donaties, maar haar vriendschap met de premier bekoelde toen hij zich actief in de oorlog in Irak engageerde. Vorig jaar nog verzette ze zich met een aantal andere prominenten in een open brief tegen een mogelijke afscheuring van Schotland toen daarover een referendum werd gehouden.

Journalistiek

Ruth Grasemann werd in 1930 in een voorstad van Londen geboren in een familie van leerkrachten. Haar vader doceerde wiskunde, haar moeder had Zweedse roots en werkte als leerkracht lager onderwijs. Ze ging tot haar achttiende naar school, werd journaliste voor een plaatselijke krant en besliste al vroeg dat ze schrijfster wilde worden. Toen ze twintig was trouwde ze met Don Rendell, een collega-journalist. In 1953 beviel ze van haar enige zoon. Ze werd huisvrouw want, zo vertelde ze later, een goede journaliste was ze niet, en zeschreef vele verhalen en romans die allemaal geweigerd werden. In 1975 scheidde ze van haar man maar ze hertrouwden vier jaar later. Waarom die scheiding er kwam heeft ze nooit willen zeggen. Ze praatte zelden of nooit over haar privéleven.

Wexford

In 1964 debuteerde Rendell met de roman 'From doon with death' (Uit de sleur). Ze kreeg er een voorschot van 75 pond voor. Het was het eerste boek waarin politie-inspecteur Reginald Wexford de hoofdrol speelde. Hij is geen getroebleerde speurder die worstelt met zijn eigen demonen maar een gedegen politieman die getrouwd is met de nogal saaie Dora. Samen hebben ze twee dochters. De laatste jaren werd een paar keer aangekondigd dat ze zou stoppen met de Wexfordreeks maar toch bleef ze maar over hem schrijven, ook nadat hij op pensioen gestuurd werd. In totaal verschenen er 24 Wexfordromans.

Barbara Vine

 

Rendells eerste boeken waren nog klassieke politieromans waarin vooral de plot belangrijk was. Langzaam groeiden haar boeken uit tot meesterlijke psychologische thrillers waarin zij vooral schreef over de duistere motieven en obsessies van haar personages. In 1986 publiceerde ze 'A dark adapted eye' (Terugzien in duisternis) onder het pseudoniem Barbara Vine. Barbara is haar tweede voornaam, Vine verwijst naar haar grootmoeder.

Er zijn thesissen geschreven over het verschil tussen een Rendell- en een Vineroman. Zelf zegt ze erover dat 'Terugzien in duisternis' een breuk was met de klassieke misdaadroman omdat ze in dat boek veel meer over de psychologie van de personages schreef. Toch bleef ze naast de Wexfordreeks ook onder haar eigen naam psychologische thrillers schrijven waarin de snelle maatschappelijke veranderingen steevast een rol spelen.

Psychologie

Eigenlijk maakte het niet veel uit of haar boeken onder haar eigen naam of onder haar pseudoniem werden gepubliceerd. Rendell/Vine kon geen slechte boeken schrijven en de meeste zijn superieure thrillers. Dat komt in de eerste plaats omdat ze prachtige plots kon bedenken. Haar verhalen waren spannend en hadden de nodige cliffhangers en verrassende wendingen. Maar bovenal schreef zij magistraal over mensen en hun duistere kanten. Zij voerde zelden psychopaten op maar alledaagse mensen die echter een fatale obsessie hebben die zo dwingend is dat ze in de fout gaan. Rendell was een uitmuntende psychologe die met veel empathie over de menselijke zwakheid kon schrijven.

Ruth Rendell heeft een grote rol gespeeld in de opwaardering van de misdaadliteratuur. Samen met haar vrouwelijke generatiegenoten Patricia Highsmith (1921-1995) en P.D. James (1920-2014) heeft zij de psychologische thriller naar nieuwe hoogten gestuwd. Haar invloed op het genre is immens geweest. Vele vooral vrouwelijke auteurs zijn schatplichtig aan haar en hebben dat ook vaak verteld. Val McDermid, Elisabeth George, Minette Walters of Nicci French en vele anderen hebben haar geprezen. ‘Niemand verdient meer respect van haar collega-auteurs dan zij’, verklaarde McDermid.

Interview

Eén keer heb ik haar ontmoet, toen ze een aantal jaren geleden te gast was op de Antwerpse boekenbeurs en ik haar voor een publiek mocht interviewen. Voor mij zat een gedistingeerde en wat gereserveerde maar pittige oude dame die in het mooiste Engels op mijn vragen antwoordde. Er was me op het hart gedrukt om haar geen vragen te stellen over haar scheef gegroeide relatie met Tony Blair maar toen ik haar voor het publieksinterview beleefd vroeg of ik er toch iets over mocht vragen antwoordde ze: ‘Natuurlijk mag je mij alles vragen, jij bent immers de journalist. Of ik op alles zal antwoorden valt nog te bezien. Journalisten moeten een zekere mate van schaamteloosheid hebben. Ik was er niet goed in hoor.’

Herinnering

Over hoe ze herinnerd zou willen worden, was ze kort. "Dat maakt mij niks uit. Eigenlijk denk ik dat ik amper herinnerd zal worden. Shakespeare en Milton, die worden herinnerd en hun werk wordt nog gelezen. Ik heb geen enkele hoop dat dat met mijn werk zal gebeuren." Toch mag ik hopen dat haar werk nog lang gelezen zal worden. Ze was, is en blijft een van de grootste misdaadauteurs aller tijden.

Vijf meesterlijke boeken van Ruth Rendell

  •  Het stenen oordeel (A Judgement in Stone, 1977). Een weinig ontwikkelde vrouw komt in dienst bij een familie die haar, zo vindt zij, niet helemaal waardeert. Een absolute klassieker.
  • Een streling voor het oog (A Sight for Sore Eyes, 1999). Ze zien elkaar heel graag maar beiden hebben serieuze psychische wonden. Liefde in tijden van obsessies.
  • Terugzien in duisternis (A Dark Adapted Eye, 1987). Als Barbara Vine. Twee zusjes en een kind dat tussen hen in staat.
  • Simisola (Simisola, 1994.) De dochter van een zwarte huisarts wordt vermist. Waarschijnlijk de beste Wexford.
  • De sleutels naar de straat (The Keys to the Street, 1994) Een jonge vrouw staat beenmerg af om een onbekende man te redden. Haar obsessief vriendje vindt dat maar niks. En de man wiens leven zij redde duikt op een onverwachte manier op.

 

John Vervoort
John Vervoort is thrillerspecialist en Shakespearefreak, docent aan de Schrijversacademie en recensent voor o.m. De Standaard, Het Nieuwsblad en Poëziekrant.

Op het televisiescherm

 

Van de misdaadverhalen van Ruth Rendell is ook een lange reeks televisiefilms gemaakt: de Ruth Rendell Mysteries. Acteur George Baker speelde detective inspector Reg Wexford in maar liefst 23 afleveringen, van 1987 tot 2000. Baker trouwde met de actrice die zijn vrouw speelde in de reeks.