Ben X als graphic novel

wo 01/04/2015 - 15:54 ** Het begon als een jeugdroman, kwam nadien tot leven op de theaterplanken, schopte het tot een met prijzen overladen film en mocht het daarna als musical proberen. Vandaag verschijnt de zoveelste levensvorm van Ben X: als graphic novel. Interessant, maar er zijn flink wat kosten aan.

ben x graphic novel strip nic balthazar ndurlie recensie geert de weyer

Het boek, het toneelstuk, de film en de musical

Er zijn maar bitter weinig Vlaamse (jeugd)romans die zo'n imposante voorgeschiedenis kunnen voorleggen als Ben X. De schrijver ervan, Nic Balthazar, heeft met dat ene boek een parcours afgelegd dat hem in geen tijd zowel naar het witte doek, de theater- en musicalplanken en nu ook het witte vel bracht.

In 2003 schreef hij voor uitgeverij Averbode de jeugdroman ‘Niets was alles wat hij zei’, waarin de hoofdrol ging naar de zeventienjarige jongen autistische tiener Ben. Bathazar leidde zijn jeugdige lezers daarin door de moeilijke, alledaagse realiteit van Ben, waarin het pestgedrag van zijn klasgenoten hem tot pure wanhoop drijft. Eén iets en één iemand houden hem echter op de been: enerzijds een online game waarin hij de held kan zijn, anderzijds zijn games-partner in crime Barbie, een meisje dat in staat is hem met haar helende krachten te genezen wanneer zijn online heldenstatus het even laat afweten.

Het boek is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal. Balthazar trok zich het lot aan van een zekere Tim, een Gentse tiener met het syndroom van Asperger die van het Gravensteen sprong na aanhoudend pestgedrag op school - zoals bleek uit diens afscheidsbrief. De schrijver/regisseur kende de moeder van de tiener persoonlijk en ging bij haar verhaal halen.

Nic Bathazar kreeg erg veel lof voor zijn boek en adapteerde het een jaar later eigenhandig naar theater. Hij regisseerde dat stuk ook, met Roel Vanderstukken in de hoofdrol. In 2006 maakte hij er een speelfilm van, voor de gelegenheid omgedoopt tot 'Ben X' en opgedragen aan de Gentse jongen Tim. Balthazar kreeg er als debuterend filmregisseur erg veel lof voor, zowel in het binnen- als buitenland, met name in Canada en Abu Dhabi. In 2012 verscheen ook de musical-adaptatie onder regie van Frank Van Laecke en datzelfde jaar werd aangekondigd dat de film voor de Zweedse cinema zou worden herwerkt. Vorig jaar ging die film er ook effectief in première, met in de titelrol Valter Skarsgård, de jongste broer van True Blood-acteur Alexander Skarsgård.

Ondertussen wonnen in Amerika en Duitsland de theaterversies belangrijke prijzen en op dit moment wordt aan het script gesleuteld voor de Amerikaanse filmremake (Eyeworks/Warner Bros).

Kortom: een fenomenale geschiedenis voor wat ooit begon als een opdrachtboek voor beginnende en/of luie lezers. Straf: Averbode was indertijd niet eens zinnens geweest het boek naar de reguliere boekhandel te distribueren, zo verduidelijkte Nic Balthazar onlangs nog eens.

Puberaal

Vandaag verschijnt dan de zoveelste levensvorm: een strip die (onrechtmatig) onder de chiquer klinkende noemer 'graphic novel' op de markt wordt gebracht. Het is helaas even schrikken wanneer je aan ‘Ben X’, de zogenaamde graphic novel, begint. De attractieve cover dekt niet de lading. Sterker: ze staat haaks op het binnenwerk. nDurie hanteert twee stijlen. Helaas begint ze met de stijl die haar niet ligt: voor de fantasywereld inherent aan het games-universum waarin Ben X zich terugtrekt, hanteert ze een semi-realistische stijl vol ridders, trollen, wolven en cyclopen. Niet bepaald een binnenkomer, die eerste pagina's. Ze getuigen van een op z'n zachts gezegd matige tekentechniek en qua compositie en beweging is het huilen met de pet op. Van actiescènes heeft ze duidelijk geen kaas gegeten. En dan hebben we niet eens gehad over de expressies van de hoofd- en nevenpersonages, die ze ook nog eens heeft uitgerust met een teveel aan stereotypen. Een dikke onvoldoende voor sfeer en gezelligheid, kortom. Haar tekenstijl is, botweg gezegd, puberaal. Alsof ze vanaf haar veertiende alle goede tips en nieuw vergaarde kennis over het maken van stripverhalen, laconiek naast zich heeft gelegd. De tekenares voelt zich overduidelijk comfortabeler in haar tweede grafische stijl, die ze toepast om het alledaagse leven van Ben te verbeelden. Ben is een lang, slungelachtig personage zonder wenkbrauwen en soms zelfs geen mond (nDurie: "Hij toont weinig emoties, hé."), haar inkleuring beperkt zich voornamelijk tot een ingetogen grijs en blauw en sommige van haar composities of camerastandpunten zijn zelfs mooi. Met die ene stijl - maar dan beter en stijlvoller uitgewerkt - had ze dit boek nog enigszins kunnen redden. En wie heeft in godsnaam groen licht gegeven voor zulk een slechte lettering?

Het is duidelijk dat Lannoo, die slechts mondjesmaat een strip of graphic novel publiceert, zijn stripmakers niet (goed) begeleidt. Het volstaat niet om een bekende titel te adapteren naar een strip, en daar de eerste de beste op los te laten. nDurie mag dan al talent hebben, haar talent is op z'n best gezegd ontluikend. Het is een van die auteurs die niet alleen begeleiding verdient, maar het ook zonder meer nodig heeft. In haar dankwoord noemt ze Joris Vermassen, die als Fritz Van Den Heuvel in voor HUMO absurde strips leverde en vorige jaar nog het intimistische mooie ‘Het zotte geweld’ afleverde. Maar het is onduidelijk wat zijn inbreng hier is. En of dit het resultaat is wat hij in gedachten had.

klik op de afbeelding voor een grotere versie

Zelfkritiek?

Deze stripadaptatie van Nic Balthazars verhaal mag dan belangrijk zijn omdat het een nieuw soort, en wellicht jong publiek op een eerder gemakkelijke manier laat kennismaken met de wereld van autisme en pestgedrag in het algemeen. Eigen aan het medium strips is nu eenmaal dat het moeilijkere thema's op een uitnodigende manier kan verbeelden. Maar de kwaliteit van de strip zelf, en dan bedoelen we met name de getekende games-verhalen, is een ander paar mouwen. Sterker: ze laat te wensen over. nDurie had of met twee tekenaars moeten werken, of had veel zelfkritischer te werk moeten gaan. Op die manier kon op zijn minst dit soort knullig tekenwerk vermeden worden.

Het is de vormgever die met de pluimen mag gaan lopen. Hij redt de meubels (lees: lokt de lezers naar dit boek) met de mooie aankleding van de niet eens slechte covertekening, en het toepassen van een perfect kleurgebruik en het juiste lettertype. Bovendien, het boek als een hardcover presenteren en het onterecht 'graphic novel' benoemen, mag dan wat oneerlijk zijn, het is wel een commercieel goede zet. Ook dat lokt een potentieel lezerspubliek. Maar daar is dan ook alles mee gezegd. Met alle respect, maar dit is een vreselijk slecht debuut, al zal dit boek door zijn rijke voorgeschiedenis en interessante thematiek ongetwijfeld zijn weg wel vinden naar de scholen en opvoeders. Dat gezegd zijnde: hier had zoveel meer in gezeten. Véél meer.

Geert De Weyer
Geert De Weyer is al twintig jaar als (strip)journalist betrokken bij De Morgen, schreef enkele naslagwerken over strips (o.a. 100 Stripklassiekers, België Gestript en Loslopend Wild) en geeft in Vlaanderen lezingen over het beeldverhaal.

'Ben X' verscheen bij Lannoo (120 p., 19,99 euro)