Sisterka - Marijke Libert

do 19/06/2014 - 08:57 *** Libert gaat verbeten en liefdevol op zoek naar een oorlogsromance van een grootoom, en naar een mogelijk kind dat daaruit voortkwam. Het is tevens een zoektocht naar haar eigen rol.

sisterka marijke libert WO I eerste wereldoorlog recensie joanna van der heyden

 

 

Moet je als auteur noodzakelijkerwijs houden van de hoofdfiguur uit een van je boeken? En is die vraag niet veel dwingender als die hoofdfiguur ook nog eens familie blijkt te zijn ? Op het einde van z'n leven, vertelt Ephrem Tsjoen, hij is dan vijfennegentig, over zijn korte verhouding die hij – meer dan zeventig jaar eerder – had met een Engelse verpleegster.

De oorlogsromance van haar grootoom laat auteur Marijke Libert niet koud. Beweren dat ze op een liefdevolle wijze zijn parcours tracht te reconstrueren zou de waarheid geweld aan doen. Zeggen dat ze vastberaden en verbeten op zoek gaat naar de grond van het "onpeilbaar diep verdriet" van de op 11 november 1988 overleden nonkel is nog te zwak.

Londens ziekenhuis

Haar jarenlange zoektocht levert een oorlogsverhaal op waarin nauwelijks wapengekletter te horen is. Soldaat Ephrem loopt al tijdens de eerste weken van de oorlog verwondingen op, die hem voor verzorging tot in Engeland brengen. In het Lady Margaret hospitaal in Londen leert hij de Schotse 'Sisterka' kennen. Het is de ontroerend Vlaamse verkleinvorm van het Engelse sister en de terechte titel van het boek. Ephrem verblijft er slechts enkele maanden; een zucht in zijn lange leven maar mogelijk een met eeuwigheidswaarde want "Sisterka bestond uit twee. Eén deel Britse verpleegster uit de Groote Oorlog aan wie mijn grootoom zielsverrukt zijn hele leven verloren was geweest, en één deel Ephrem dat hij in haar had achtergelaten".

Op het einde van z'n leven, op een moment waarop er geen keuzes kunnen of moeten gemaakt worden (Met Sisterka, een leven lang bemind, breekt Ephrem en trouwt met Sie, een leven lang onbemind gebleven), geeft hij alsnog de opdracht om uit te zoeken wat er precies gebeurd is met Sisterka en of er uit hun verhouding een kind is geboren.

Brieven en foto's

Marijke Libert vertrekt van drie raadselachtige brieven die meer geheimen creëren dan oplossen en enkele kleine fotootjes. De auteur, de journaliste en met korte uitstapjes de historica - geregeld verandert ze van register – wil Ephrem geven waar hij recht op heeft. Veel informatie heeft ze dus niet. De feiten waarop ze kan steunen en meer dan creatief op voortborduren zijn beperkt. Ze spreekt van "chronische feitenarmoede" en toch is haar opdracht niet licht : "Stel dat ik uit vage herinnering, aangevuld met tastbare feiten en opgedoft met sterke verlangens, haar menselijke landschap identiteit kon geven, zelfs een graad van onsterfelijkheid". Uiteindelijk zullen werkelijkheid en verbeelding elkaar vinden en Sisterka een geloofwaardige persoonlijkheid meegeven. Om dat te bereiken dwingt ze de nieuwsgierige, al snel sterk gemotiveerde lezer (net als haar partner en zoon) vriendelijk maar beslist meerdere plekken te bezoeken, archieven te consulteren en ongewone mensen te ontmoeten. "Nooit gedacht toen, dat die hoeve aan de overkant (de hoeve waar haar grootoom woonde ligt tegenover haar ouderlijk huis red.) een historie bezat die haar tot in Schotland, bij een handschriftlezeres, over het wereldwijde web, bij historici, in musea, door nachten van onwetendheid tot verrukking en aha-erlebenissen zou voeren".

Eigen zoektocht

De minutieuze 'reconstructie' van het familieverhaal geeft de auteur de kans om zelf een en ander op te ruimen, scherp te stellen en waar nodig misschien wel aan te passen. "Decennialang liet ik het verhaal inweken, pas een paar jaar geleden zette ik me aan het grote werk, mij bewust van de noodzaak voor mijn eigen zoektocht, als schrijver, als journalist (...) Stel dat ik kon besluiten wat ik was: de journalist die naar juistheid zocht of de schrijver die de waarheid op z'n pad vond". Marijke Libert mag maar moet niet kiezen. Wellicht waren er ook alternatieven voor nonkel Ephrem, de boerenzoon... En voor Sisterka... Is dat zo ? Schuilt de ware tragedie van dit verhaal niet achter de te respecteren, nauwelijks te negotiëren, sociale verhoudingen en fatsoensnormen opgelegd aan beide geliefden. Was er voor hen wel een keuze  "Sisterka kreeg voortaan, naast beeltenis, handschrift, naam, plek, beperkt cv, ook eigenschappen en een warm hart mee". Een sterke, boeiende vrouw dat wel, maar "She must have been in a desperate position. Stel je voor, we schrijven 1915".

Als journaliste (De Morgen, De Standaard, Knack) weet Marijke Libert telkens opnieuw indruk te maken met haar empathische vragen. Gasten, somptueus geplaatst in hun biotoop, krijgen uitgebreid de kans om hun verhaal te vertellen, hun woorden en gedachten worden vertaald en omkaderd door prachtig literair gevormde zinnen. Mocht Marijke Libert kiezen tussen de literatuur of de journalistiek, blijft dan niet een van haar lezersgroepen verweesd achter ?

 

Joanna Van der Heyden
Joanna Van der Heyden werkte als presentator/producer voor Klara en voorlopers. Daar maakte ze o.m. bijdrages over cultuur- en politieke geschiedenis. Ze was de vrouwenstem van Histories.

[Sisterka van Marijke Libert is uitgegeven bij De Bezige Bij, 2014, 251 p]