Cultuurprijs voor een tedere utopist

© Mirjam Devrient
vr 31/01/2014 - 15:42 Foto update: ma 03/02/2014 - 15:09 De Vlaamse cultuurprijs voor Beeldende Kunst 2014 werd uitgereikt aan Luc Deleu en zijn T.O.P. Office. Vorig jaar kwamen zijn ontwerpen, ideeën en “orbanistische” voorstellen nog uitgebreid aan bod in een grote overzichtstentoonstelling in Den Haag en Antwerpen.

luc deleu urbanisme orbanisme top office cultuurprijs container utopie stedenbouw stadsplanning

De tedere utopist

Containers in het magazijn

Luc Deleu in Eiland

Luc Deleu wint de tweejaarlijkse prijs voor architectuur

Luc Deleu en de Onaangepaste Stad

03/02/2014Foto update 15:09

Luc Deleu en de Onaangepaste Stad

03/02/2014Foto update 15:09

kunst - In Alinea (Klara) praat Luc Deleu over zijn "Onaangepaste Stad".

Luc Deleu is een kind van zijn tijd. Als hij in 1969 als architect afstudeert, worden zowat alle oude zekerheden in vraag gesteld. Deleu weet één ding zeker: hij zal geen ordinaire huisjesbouwer worden. Daarvoor heeft hij teveel fantasierijke ideeën. In feite is hij meer kunstenaar en filosoof dan architect. De oprichting in 1970 van zijn bureau - samen met zijn vrouw Laurette Gillemot - kan gezien worden als een “mission statement”. Zij noemen hun bureau T.O.P. Office, de afkorting voor Turn On Planning. Voor Luc Deleu is bouwen op zich niet het belangrijkste. Hij wil eerst en vooral een stedenbouwkundig kader schetsen waarbinnen zijn ideeën kunnen groeien.

Mag ik iets voorstellen?

Zo formuleert hij begin jaren zeventig een aantal voorstellen die bij vele mensen op dat moment op hoongelach worden onthaald. Een van die voorstellen is de afschaffing van alle verkeersreglementen, een ander voorstel is het binnenhalen van de natuur in de stad in de vorm van stadsbossen, stadsbijen en stedelijke mesthopen.

De stadsbijen zijn ondertussen een realiteit en de mesthoop werd op een tentoonstelling in het ICC in Antwerpen in de tuin geïnstalleerd.

Latere voorstellen zijn minder anarchistisch van inslag. Zo oppert Luc Deleu in de jaren tachtig om de hogesnelheidstrein op een verhoogde spoorweg boven Brussel en Antwerpen te laten rijden. Op die manier krijgen de reizigers een "top-view" over de stad.

Architectuur op wereldschaal

Ondertussen heeft Luc Deleu zijn werkterrein vergroot. Hij denkt niet meer op urbanistisch niveau maar op wereldniveau, wat hij met een neologisme “orbanistiek” noemt. Het is voor Deleu niet langer relevant op de stedelijke schaal te denken zonder de globale verbanden en implicaties in rekening te brengen.

Schaal en perspectief

In 1980 start Luc Deleu zijn onderzoek 'Schaal en perspectief', een studie over de wisselwerking en het contrast tussen tegengestelden (liggend en staand), waarbij elementen uit hun context gerukt worden en zo een andere betekenis krijgen.

In de Antwerpse Montevideo galerie - op dat moment toonaangevend in de hedendaagse kunst - vult hij zo de ruimte met een verlichtingspaal die op de grond ligt en ter gelegenheid van 'Chambre d'amis' installeert hij liggende hoogspanningsmasten op het St.-Pietersplein in Gent. Deleu maakt ook schaalmodellen van platgelegde kantoorgebouwen.

Zeg het met containers

Het grote publiek leert Deleu kennen met zijn containerinstallaties. Deleu bouwt er hoge poorten mee, als moderne triomfbogen. In 1983 realiseert hij zijn eerste containermonument, ‘Kleine Triomfboog’ in Basel, kort daarna gevolgd door ‘Grote Triomfboog’ in Neuchatel. Sindsdien werkt Luc Deleu regelmatig met containers in de openbare ruimte. De containerinstallaties zijn een soort mobiele monumenten, gebaseerd op oervormen zoals poorten, bogen, bruggen en obelisken.

Eigenlijk zijn de containerwerken een verderzetting van een Orbanisme Manifest-voorstel. Indertijd wou ik mobiele monumenten introduceren. En met de containers heb ik dat gerealiseerd, weliswaar op een andere manier als ik toen voor ogen had. Containers zijn overal te vinden en overal ter wereld herkenbaar. Doordat geen van mijn voorstellen een uitvoering kreeg, wou ik toch bewijzen dat ik iets kon bouwen, dat ik toch onderlegd was in mijn vak. Met containers begon ik universeel bekende formaties te bouwen: bruggen, obelisken, poorten, kruisen, torens. Tegenwoordig maak ik enkel nog container-installaties op aanvraag. Ik probeer steeds verder te gaan, alsmaar moeilijkere constructies te bedenken. Zodat je denkt: hoe is het mogelijk?!

De Onaangepaste Stad

Vanaf 1995 werkt Luc Deleu - ondertussen professor aan het Hoger Architectuurinstituut Sint-Lucas in Brussel - aan de studie van 'de Onaangepaste Stad': verscheidene ontwerpen van immense stedenbouwkundige interventies. ‘De onaangepaste stad’ is een project in samenwerking met kunstcriticus Hans Theys. Het is een verzamelwerk dat het onderzoek van T.O.P. Office naar de immense leefstructuren van de onaangepaste stad bundelt, aangevuld met vorige projecten van T.O.P. Office. Hans Theys schrijft Deleus bevindingen neer in 'Urbi et Orbi, de onaangepaste stad'. Deleu stelt dat stedenbouw een context kan scheppen waarbinnen individuele vrijheden gegarandeerd worden: orde waarbinnen chaos mag ontstaan.

Het juryrapport

De jury van de Vlaamse Cultuurprijs - onder voorzitterschap van Johan Pas -  stelt in zijn rapport "dat het eigenzinnige ontwerpbureau T.O.P. de grenzen van de beeldende kunst, de architectuur en het urbanisme aftast. Artistieke praktijk, ontwerppraktijk en fundamenteel onderzoek lopen daarbij ongegeneerd door elkaar. De concepten en projecten nemen de meest uiteenlopende vormen aan: van teksten en tekeningen over plannen en digitale simulaties tot en met echte interventies, zowel in de kunstwereld als in de publieke ruimte. Toch is hun oeuvre geen allegaartje. De recente overzichtstentoonstelling en de begeleidende publicatie tonen duidelijk de grote consequentie en coherentie in hun werk aan. Deleu en Gillemot hebben hun roots niet verloochend: de kritische en creatieve spirit van 1968 is nooit ver weg. Al heel vroeg plaatsten ze vraagtekens bij ecologische, economische en sociale aberraties. Die kritiek klinkt relevanter dan ooit. Met hun compromisloze houding, tegendraadse gedachtegoed en eigenzinnige vormentaal spreekt T.O.P. Office steeds nieuwe generaties kunstenaars, ontwerpers en architecten aan."

Aan de prijs is een bedrag van 12.500 euro verbonden. De laureaat ontvangt ook een beeld van kunstenaar Philip Aguirre.

Luc Deleu en zijn medewerkers ontvangen de prijs uit handen van minister Schauvliege

De cultuurprijzen van 2013