Kunst in de branding

di 19/11/2013 - 17:12 Vorig weekeinde opende in Duinkerke het nieuwe gebouw van het FRAC Nord-Pas de Calais met de tentoonstelling ‘Le futur commence ici’. In België kennen we het concept van een regionaal kunstdepot niet. Redenen genoeg dus om net over de grens poolshoogte te gaan nemen.

frac frankrijk kunstdepot le futur commence ici hilde teerlinck duinkerken dunkerque lacaton vassal scott king stiv bators latifa echakhch lorena zilleruelo barbara visser

Wat is een FRAC?

Frankrijk telt 23 'Fonds Régioneaux d’Art Contemporain' die dit jaar hun dertigste verjaardag vieren. De regering Mitterand wou het kunstbeleid decentraliseren en op initiatief van de toenmalige minister van cultuur Jacques Lang werd er in elke regio een kunstdepot opgericht. Elke FRAC krijgt een ruim jaarlijks aankoopbudget om zo de drie belangrijkste doelstellingen te verwezenlijken: de afstand tussen de hedendaagse kunst en de bevolking verkleinen, actuele werken verzamelen, ze aan zo veel mogelijk mensen tonen en via publiekswerking toegankelijk maken. Samen vormen de fondsen de derde grootste overheidscollectie hedendaagse kunst in Frankrijk. Het merendeel van de werken dateert van na 1960 en is van de hand van artiesten die representatief zijn voor de Franse en internationale beeldende kunst.
De fondsen beschikken over een aankoop- en werkingsbudget toe ter waarde van 9 miljoen euro. In verhouding tot 2011 betekent dat een verhoging van meer dan 500.000 euro, een trend die ook in 2013 en 2014 wordt doorgetrokken.

De geur van vers cement en beton, tientallen werklieden die koortsachtig in de weer zijn om het nieuwe gebouw voor de opening af te werken. Als we samen met een meute Franse persmensen ontvangen worden, heerst er een nerveuze sfeer in het nieuwe FRAC gebouw dat vorige zaterdag zijn deuren opende in de haven van Duinkerke.

Het FRAC Nord-Pas de Calais heeft het jaren lang moeten stellen met een oud gebouw waar enkel plaats was voor een magazijn en kantoren. Directrice Hilde Teerlinck - een uitgeweken Vlaamse - is dan maar ook wat blij dat de collectie vanaf nu een ruime tentoonstellingsruimte krijgt. Het gebouw in Duinkerke is één van de vier nieuwe FRAC gebouwen die getuigen van een nieuwe ontwikkelingsfase: de regionale verantwoordelijken vonden het belangrijk de collecties een vaste stek te geven. Hilde Teerlinck noemt ‘haar’ FRAC géén museum maar een bewaar- en tentoonstellingsruimte.

Een gebouw in een gebouw

Voor Duinkerke ontwierpen de architecten Lacaton & Vassal - die o.a. de verbouwing van het Palais de Tokyo in Parijs tekenden - een transparante kopie van het historische ‘atelier de préfabrication n°2’ (AP2). Deze gigantische hal - waar onderdelen voor de scheepsbouw werden gemonteerd - maakte zo’n indruk op de architecten dat zij er voor kozen om het oorspronkelijke gebouw onaangeroerd te laten en er als een hedendaagse tweeling een nieuw gebouw met exact hetzelfde volume, dezelfde grondoppervlakte en dezelfde hoogte als het historische AP2 tegenaan te plakken.

In de herfstzon en met een dreigende wolkenlucht biedt het geheel een indrukwekkend schouwspel. Op de gevel verwelkomt de Britse kunstenaar Scott King, die ook de styling van het interieur voor zijn rekening nam, de bezoeker met een uitspraak die afwisselend wordt toegeschreven aan Stiv Bators (de zanger van de New Yorkse punkband ‘The Dead Boys’) en aan de Franse revolutionair Guy Debord. “L’art est simplement la preuve d’une vie pleinement vécue“ (kunst is enkel het bewijs van een ten volle geleefd leven).

Binnenin ontdekken we een uitgepuurde architectuur, ontdaan van alle frivoliteiten die qua structuur enigszins aan het MAS in Antwerpen doet denken. Het bestaat uit een gebouw met een buiten- en een binnenschil die van elkaar gescheiden worden door een rondgang van trappenhallen en gaanderijen. Naarmate we verdieping per verdieping stijgen ontdekken we een van de belangrijkste eigenschappen van het nieuwe gebouw. De lichtinval en het zicht op de Noordzee maken integraal deel uit van de architectuur. Toch stellen we ons vragen bij de materiaalkeuze voor een gedeelte van de buitenschil. De semi transparante golfplaat maakt wel een erg goedkope indruk en vertroebelt het uitzicht. Gelukkig werd voor de wanden aan de tentoonstellingszalen gebruik gemaakt van een andere, zeer opmerkelijke oplossing. Hier bestaat de buitenwand uit een dubbele laag transparante kunststof die als gigantische opblaaskussens de wind en de regen buiten houden. Als we directrice Hilde Teerlinck de vraag stellen wat het FRAC in Duinkerke de moeite van een bezoek waard maakt, aarzelt ze geen seconde. “Dit uitzonderlijk gebouw met zijn unieke ligging biedt de bezoeker een moment van onthaasting en reflectie.”

Confrontatie en interactie

Bij de oprichting was niemand in de regio in het initiatief geïnteresseerd, maar dertig jaar later wordt de collectie van Duinkerke door heel Frankrijk benijd. Om de verzameling bij de dertigste verjaardag in de kijker te zetten werd een selectie gebundeld onder de noemer ‘Le futur commence ici’. De tentoonstelling is opgevat als een confrontatie tussen gevestigde waarden als Andy Warhol, Gerard Richter en Dan Flavin met jongere kunstenaars als Gabriel Kuri en Walead Beshty.

Eerlijk gezegd lost de tentoonstelling niet alle verwachtingen in. Voor een instelling die er prat op gaat zeer grensoverschrijdend en internationaal te werken en met een verzameling die meer dan 1.500 stuks telt, bleven we toch een beetje op onze honger zitten.
We waren wel onder de indruk van de semipermanente installatie van de Marokkaanse Latifa Echakhch. Haar ‘À chaque stencil une révolution’ (naar een citaat van Yasser Arafat) neemt een hele ruimte in beslag. De muren zijn bekleed met honderden bladzijden carbonpapier: materiaal dat in analogere tijden gebruikt werd om allerhande (politieke) boodschappen of beelden te verspreiden. De onderste helft werd besproeid met alcohol waardoor het pigment van de wanden op de vloer afgelopen is. Alle potentiële boodschappen en ideeën lijken zo opgelost en verbleekt. Een eenvoudig maar zeer krachtig werk.

Op de vierde verdieping maken we kennis met een van de stokpaardjes van dit FRAC, de interactie tussen verschillende kunsttakken, in dit geval tussen beeldende kunst en design. Vooral het deconstructieve werk van Barbara Visser, die designklassiekers aan een grondige revisie onderwerpt, kon ons bekoren.

In de bioscoopruimte op de derde verdieping wordt de interactie met het publiek - één van de pijlers van het FRAC beleid - geïllustreerd door een video-installatie van Lorena Zilleruelo. Zij baseerde haar werk op een 19de-eeuws schilderij van Giuseppe Da Volpedo. Naargelang de toeschouwer zich in de projectieruimte beweegt wordt de actie op het scherm - een optocht van arbeiders onder aanvoering van twee mannen en een vrouw met baby - gestuurd via een aantal sensoren.

[ FRAC Nord-Pas de Calais, Avenue des Bancs de Flandres, Dunkerque (Duinkerke), . ‘Le futur commence ici’ is te bezichtigen tot 27 april 2014 ]